Evropa nema raspoređeno oružje u svemiru, ali takve sposobnosti moraju se pratiti veoma pažljivo, rekao je generalni direktor Evropske svemirske agencije (ESA), nekoliko sedmica nakon što su SAD potvrdile da prvi put imaju oružje u orbiti.
“Naravno, zabrinjava postojanje oružja u svemiru ako je ono raspoređeno. To znači ako oštećuje druge satelite ili drugu svemirsku infrastrukturu”, rekao je generalni direktor ESA-e Josef Aschbacher za Anadolu na marginama 77. Međunarodnog astronautičkog kongresa (IAC 2026) u Antaliji.
“Jedno je imati oružje. Drugo je koristiti ga”, kazao je.
Ministar američkog ratnog vazduhoplovstva Troy Meink rekao je 14. septembra na konferenciji o odbrani u Marylandu da američke Svemirske snage imaju oružje za kontrolu svemira u orbiti, sposobno da štiti američke snage od neprijateljskih djelovanja.
Bio je to prvi put da je zvaničnik Pentagona javno potvrdio da SAD raspoređuju oružje u svemiru. Meink nije rekao o kakvom je oružju riječ, kako funkcioniše niti kada je postavljeno u orbitu.
Američki zvaničnici dugo su govorili da su takve sposobnosti potrebne za suprotstavljanje ruskim i kineskim programima osmišljenim za napad na američke satelite ili ometanje njihovog rada. Washington je 2024. godine optužio Moskvu da razvija novo protusatelitsko oružje koje bi moglo biti lansirano iz svemira.
Objava je narednog dana izazvala brze kritike Pekinga i Moskve.
Glasnogovornik kineskog Ministarstva vanjskih poslova Guo Jiakun rekao je da se Peking protivi naoružavanju svemira i njegovom pretvaranju u ratnu zonu.
“Pozivamo SAD da prestanu širiti vojno jačanje u svemiru”, rekao je na redovnom brifingu za novinare.
Glasnogovornik Kremlja Dmitrij Peskov rekao je da Rusija smatra da svemir mora biti bez ikakvog oružja. Pozvao je na široke međunarodne napore usmjerene ka potpunoj demilitarizaciji svemira.
Glasnogovornica ruskog Ministarstva vanjskih poslova Maria Zakharova optužila je Washington da zanemaruje katastrofalne posljedice po čovječanstvo bilo kakvog oružanog sukoba u orbiti u nastojanju da ostvari vlastite interese.
Također je odbacila američke optužbe da Moskva razvija protusatelitsko oružje kao pokušaj odvraćanja pažnje.
Zakharova je rekla da će Rusija Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija predstaviti rezolucije o zabrani oružja u svemiru.
Sporazum o svemiru iz 1967. godine, čije su članice SAD, Rusija i Kina, zabranjuje nuklearno oružje i drugo oružje za masovno uništenje u orbiti. Njime se izričito ne zabranjuje konvencionalno oružje.
– Razmisliti dvaput –
Aschbacher je rekao da bi svaka upotreba oružja u svemiru nosila ogromne rizike.
“Veoma je jasno da bi, ako bi došlo do upotrebe oružja u svemiru, to uništilo sve orbite ili satelite u tim orbitama i zato je to veoma visok prag koji treba preći”, rekao je.
“Naravno, morate zaštititi vlastite satelite, ali mislim da je to zaista nešto što moramo pratiti veoma pažljivo. Evropa ne raspoređuje oružje u svemiru, svakako ne iz Evropske svemirske agencije”, rekao je.
Upitan da li je to stav Evrope o mogućem ratu u svemiru, Aschbacher je rekao da takav sukob smatra malo vjerovatnim.
“Ne pretpostavljam da će doći do rata u svemiru. To bi iz mnogo razloga bilo veoma malo vjerovatno. Prije svega, riječ je o veoma složenom okruženju”, rekao je.
Kada je satelit uništen u orbiti, raspada se na fragmente koji mogu godinama ostati u svemiru i udariti u druge svemirske letjelice.
“Ako bi došlo do rata u svemiru i sateliti bili uništeni, napadač bi također uništio vlastite satelite jer bi krhotine uništile njegove vlastite satelite. Zato mislim da bi ljudi zaista dvaput razmislili prije nego što to učine”, rekao je.
“Mislim da je to zaista poruka da kažemo: Pogledajte, imamo snagu u svemiru, ali danas ne vjerujem da će ovo oružje biti korišteno u svemiru”, dodao je.
– Evropa napreduje jednako brzo –
Prošle godine su države članice ESA-e na ministarskom sastanku u Bremenu odobrile doprinose u iznosu od 22,3 milijarde eura. Bio je to najveći paket finansiranja u historiji agencije. Ministri održavaju ove sastanke otprilike svake tri godine kako bi odlučili o glavnim programima i budžetima svemirske agencije.
Upitan u kojim oblastima Evropa najhitnije treba sustići SAD i Kinu, nije se složio s tom pretpostavkom.
“Evropa napreduje jednako brzo. Imamo manji budžet u poređenju sa Sjedinjenim Američkim Državama, ali veoma sam ponosan što mogu reći da imamo neke vodeće programe u svijetu”, rekao je.
Program Copernicus, program Evropske unije za posmatranje Zemlje u čijem razvoju učestvuje ESA, opisao je kao najbolji program za posmatranje Zemlje u svijetu. Kazao je da je evropski satelitski navigacijski sistem Galileo, alternativa GPS-u kojim upravljaju SAD, precizniji od bilo kojeg drugog sistema u svijetu.
– Odluka o pristupu nakon ISS-a očekuje se u decembru –
Međunarodna svemirska stanica (ISS), na kojoj evropski astronauti rade više od dvije decenije, trebala bi biti povučena oko 2030. godine. Evropa još nema vlastito vozilo za slanje astronauta u orbitu.
Upitan hoće li Evropa imati garantovan pristup niskoj Zemljinoj orbiti nakon 2030. godine, rekao je da su mu države članice dale mandat da razvije planove za garantovan evropski pristup svemiru, ne samo za satelite, već i za astronaute.
ESA je saopćila da će privremeni ministarski sastanak biti održan u Rimu u decembru.
Države članice su ranije ove godine podržale plan za kupovinu posebnog leta SpaceX-ove letjelice Crew Dragon do ISS-a početkom 2028. godine. Cilj je omogućiti većem broju evropskih astronauta da lete prije povlačenja stanice.
– Umjetna inteligencija u orbiti –
Aschbacher je također govorio o rastućem interesovanju za postavljanje računarske snage i umjetne inteligencije direktno u orbitu, uključujući prijedloge za velike podatkovne centre u svemiru. Kazao je da je koncept u razvoju.
Šef ESA-e dodao je da Evropa razmatra nekoliko pristupa, ali vjeruje da bi obrada informacija direktno na satelitima mogla ponuditi najveću praktičnu korist.
“Evropska svemirska agencija bila je prva koja je koristila AI čip na satelitu za posmatranje Zemlje i obrađivala te informacije u svemiru”, rekao je, misleći na “Φ-sat-1”, mali eksperimentalni satelit lansiran iz Francuske Gvajane u septembru 2020. godine.
ESA ga je opisala kao prvu evropsku misiju za posmatranje Zemlje koja nosi AI čip. Čip je na samom satelitu filtrirao snimke prekrivene oblacima tako da su na Zemlju slani samo upotrebljivi podaci.
Upitan o zabrinutosti zbog davanja veće autonomije umjetnoj inteligenciji u svemiru, Aschbacher je rekao da se ta tehnologija već široko koristi.
– Partnerstva s Turskom –
Međunarodni astronautički kongres traje od 5. do 9. oktobra i prvi je put da se najveća godišnja svemirska konferencija na svijetu održava u Turskoj. Domaćin je Turska svemirska agencija (TUA), a suorganizator je odbrambena i tehnološka kompanija SAHA Istanbul.
Turska i ESA potpisale su okvirni sporazum o saradnji 2004. godine. Važio je pet godina i obuhvatao oblasti poput svemirske nauke, posmatranja Zemlje i satelitske navigacije.
“Ako bude novih aktivnosti, morali bismo pregovarati o novom sporazumu”, rekao je Aschbacher.
Umjesto toga, ukazao je na direktnu saradnju između turskih i evropskih kompanija. Naveo je Turksat, turskog satelitskog operatera, čije su komunikacijske satelite 5A i 5B izgradili evropski proizvođač Airbus Defence and Space.
“To se već godinama dešava, naša industrija veoma blisko sarađuje s turskom industrijom ili institucijama kako bi svakodnevno osigurala hardver, satelite i infrastrukturu”, rekao je.
“Vidim da će se to u budućnosti povećavati”, dodao je.
Aschbacher, koji je iz Austrije, na čelu je ESA-e od marta 2021. godine. Njegov mandat obnovljen je 2023. godine na drugi četverogodišnji period, koji traje do 2029. godine.