Eksplozija koja je planirana za 14 časova po lokalnom vremenu označava početak mjesecima dugog projekta izgradnje velikog teleskopa na vrhu 3.000 metara visoke planine Sero Armazones.
Kada se prašina slegne, a kamenje raščisti, planina će biti niža, ravnija i spremnija da primi najveći optički i infracrveni teleskop na svijetu.
E-ELT (European Extremely Large Telescope) služiće astronomima i kosmolozima narednih decenija. Dvije i po hiljade tona težak čelični nosač treba da pridržava “objektiv” teleskopa širok gotovo 40 metara. To je dovoljno veliki teleskop da primijeti i najmanje svjetlo dalekih zvijezda i znake života na planetama daleko izvan našeg sistema.
“Danas ne možemo ni da zamislimo šta će sve biti otkriveno zahvaljujući ovoj stanici”, kaže programski menadžer Roberto Tamai. “Uzbuđen sam. Otvaramo ‘autoput’ budućeg znanja u astronomiji”.
Teleskop je posljednji i najambiciozniji projekat Evropske južne opservatorije, multinacionalne organizacije čiji je Britanija vodeći član.
Ta zemlja investirala je čak 88 miliona funti u E-ELT i igraće značajnu ulogu u izgradnji i upravljanju teleskopom.
Teleskop vrijedan 1,1 milijardu evra imaće gotovo savršene uslove za posmatranje neba.
Sero Armazones, međutim, neće biti prva planina koja je “obezglavljena” u ime nauke. Dvadeset kilometara dalje, nalazi se Sero Paranal na kojoj je smješten VLT teleskop (Very Large Telescope) iste organizacije.
U mjesecima koji dolaze, više od pola miliona tona stijena biće uklonjeni sa vrha planine, što će je učiniti 18 metara nižom. Inženjeri i naučnici nadgledaće prvu eksploziju sa Paranala, a za dan – dva, moći ćemo da vidimo i snimak rušenja vrha planine.
Rad u pustinji biće izuzetno naporan. Vlažnost vazduha iznosi svega 10 procenata, a prašina se u tako suvim uslovima zavlači svuda – u cipele, naočare, mašine… A teleskop će se graditi barem jednu deceniju.
Njegovo veliko ogledalo je preveliko da bi bilo sačinjeno iz samo jednog dijela stakla, pa će inženjeri morati da kombinuju 798 manjih šestougaonih ogledala, od kojih se svako može nezavisno pomjerati.
E-ELT ima sistem takozvane adaptivne optike, koja može da prevaziđe zamućivanje slike pod uticajem atmosfere.
Kada bude operativan, oko 2024, astronomi će ga uperiti u planete slične Zemlji u dalekim sistemima. Do sad, naučnici imaju samo osnovne podatke o njima, ali E-ELT će promijeniti sve.
Atmosfere planeta mogu sadržati bezbrojne znake života, pa će E-ELT tražiti infracrveni “potpis” metana, kakav oslobađa najveći broj živih bića na Zemlji, ali i druge gasove, poput kiseonika i ugljen dioksida.
Teleskop će moći da detektuje i hlofil, koji se inače nalazi u vegetaciji, a doprineće i razumijevanju širenja svemira.
Izobel Huk, astrofizičarka sa Oksford univerziteta koja radi na E-ELT, nada se da će uz pomoć ovog teleskopa uspjeti da vidi daleke supernove.
“Moći ćemo da mapiramo širenje svemira mnogo preciznije. E-ELT je veliki korak za astronomiju”, kaže ona.