Ukrajinski napadi na data centre ruske tehnološke kompanije Yandex izazvali su ozbiljne poremećaje u njenoj digitalnoj infrastrukturi, a podaci o naglom padu automatizovanog internet saobraćaja pokrenuli su raspravu o mogućim vezama ruskih tehnoloških mreža s političkim aktivnostima u Evropi.
Češki zastupnik u Evropskom parlamentu Tomáš Zdechovský objavio je na društvenoj mreži X grafikon za koji tvrdi da pokazuje nagli pad online aktivnosti povezane s njemačkom strankom Alternativa za Njemačku (AfD). Pad se vremenski poklapa s ukrajinskim napadima na Yandexove data centre u Rusiji.
Ipak, važno je naglasiti da zasad nema potvrđenih dokaza da je riječ o gašenju botova koji su organizovano podržavali AfD ili druge političke aktere.
Zdechovský ukazao na nagli pad aktivnosti
Grafikon koji je objavio češki evroparlamentarac, naslovljen „Dnevna aktivnost u tri mjeseca“, prikazuje nivo aktivnosti koji se tokom dužeg perioda kretao oko 6.500 dnevno, nakon čega početkom oktobra slijedi nagli pad.
Zdechovský je objavu povezao s napadima na rusku digitalnu infrastrukturu i mogućim uticajem tih napada na online mreže.
„Ako se potvrdi, ovo mnogo govori: ruski data centri su pogođeni, a online aktivnost oko AfD-a odjednom strmoglavo pada. Toliko priče o njemačkom patriotizmu, a onda padne veza iz Rusije“, napisao je.
Međutim, vremensko poklapanje dva događaja samo po sebi ne dokazuje da su napadi prekinuli rad mreža koje su koordinisano podržavale AfD. Za takav zaključak bilo bi potrebno utvrditi ko je upravljao spornim nalozima i kakva je njihova veza s Yandexovom infrastrukturom.
Tri napada na Yandexove data centre za četiri dana
Prema navodima iz dostavljenog izvještaja, ukrajinske snage su tokom četiri dana tri puta pogodile objekte povezane s Yandexovom infrastrukturom.
Prvi napad dogodio se 8. oktobra u Sasovu, u Rjazanjskoj oblasti, gdje je izbio požar. Dan kasnije pogođeno je nekoliko modula data centra u Kalugi, dok je 11. oktobra, nakon napada dronom, data centar u Vladimiru potpuno obustavio rad, prenio je TASS pozivajući se na kompaniju.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski izjavio je da su napadi odgovor na ruske udare na ukrajinske data centre. Istovremeno, The Moscow Times izvijestio je da je Rusija od kraja septembra pogodila najmanje osam velikih data centara u Kijevu, što je izazvalo prekide internet usluga širom Ukrajine.
Yandex je jedna od najvećih ruskih tehnoloških kompanija, često opisivana kao ruski pandan Googleu. Njene usluge obuhvataju internet pretraživač, elektronsku poštu, mape, digitalna plaćanja, trgovinu, taksi-prevoz i dostavu hrane. Kompanija preko platforme Yandex Cloud pruža i infrastrukturu drugim poslovnim korisnicima.
U Sasovu se, prema dostavljenim informacijama, nalaze dva od tri Yandexova superračunara, koja kompanija koristi za razvoj i treniranje vlastitih modela vještačke inteligencije.
Cloudflare zabilježio drastičan pad saobraćaja
Posljedice poremećaja osjetili su i korisnici, koji su prijavljivali probleme s Yandexovom elektronskom poštom, servisom za skladištenje podataka, sistemom plaćanja i internet trgovinom.
Organizacija NetBlocks, koja prati stanje interneta, objavila je da je promet Yandex Clouda pao na približno 30 odsto uobičajenog nivoa, dok je promet same kompanije Yandex iznosio oko 63 odsto uobičajenog nivoa.
Dodatnu pažnju privukli su podaci američke kompanije Cloudflare. Portal Tom's Hardware, pozivajući se na Cloudflare Radar, izvijestio je da je saobraćaj botova s Yandexove mreže pao na svega 0,4 odsto maksimuma zabilježenog tokom prethodne dvije sedmice.
Takav pad ukazuje na ozbiljan poremećaj automatizovanog saobraćaja preko dijela Yandexove infrastrukture. Međutim, sam podatak ne otkriva ko je generisao taj saobraćaj niti u koju svrhu.
Pad botovskog saobraćaja nije dokaz gašenja propagandnih mreža
Stručnjaci upozoravaju da se podaci o padu botovskog saobraćaja ne mogu automatski tumačiti kao dokaz da su ugašene ruske propagandne mreže ili operacije političkog uticaja.
Cloudflare bilježi automatizovane internet zahtjeve, ali ti podaci sami po sebi ne otkrivaju identitet njihovih operatera. Značajan dio takvog saobraćaja čine pretraživački roboti, odnosno programi koji indeksiraju internet sadržaj, kao i drugi automatski servisi.
Zbog toga poremećaj Yandexove infrastrukture može izazvati veliki pad botovskog saobraćaja čak i kada nema nikakve veze s političkim kampanjama ili koordinisanim širenjem propagande.
Povezivanje pada aktivnosti sa podrškom AfD-u ili Donaldu Trumpu za sada se zasniva na vremenskom poklapanju i interpretaciji objavljenih grafikona, a ne na javno potvrđenoj uzročnoj vezi.
Ruske botovske farme i dalje su predmet istraga
Ukrajinske vlasti već godinama upozoravaju na djelovanje mreža lažnih profila i takozvanih botovskih farmi. Prema dostavljenim informacijama, ukrajinska policija je od početka ruske invazije zatvorila više takvih objekata koji su upravljali s više od milion lažnih profila na društvenim mrežama.
Takve operacije mogu se koristiti za širenje političkih poruka, manipulisanje javnim raspravama i stvaranje privida masovne podrške određenim stavovima.
Ipak, za utvrđivanje da li je konkretna mreža povezana s ruskim državnim strukturama, određenom političkom strankom ili kampanjom potrebno je više od podataka o internet saobraćaju.