U petak, 13. novembra 2026. godine, gradonačelnik Grada Banja Luka javno je izjavio da je vazduh u Banjaluci zagađen samo oko 45 dana godišnje. Ta tvrdnja nije u skladu sa zvaničnim podacima, kažu iz Fondacije “Prodiši”.
Godišnji izvještaji o kvalitetu vazduha Republičkog hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske (RHMZ) za 2022, 2023, 2024. i 2025. godinu pokazuju da je Banjaluka svake od tih godina imala između 80 i 128 dana sa prekoračenjem dnevne granične vrijednosti za suspendovane čestice PM10 – i to samo na jednoj mjernoj stanici, navodi se u saopštenju ove fondacije.
Ključne činjenice iz izvještaja RHMZ-a
Broj dana sa prekoračenjem dnevne granične vrijednosti PM10 (50 µg/m³) na stanici RHMZ-a u Lazarevu, jedinoj stanici republičke mreže u Banjaluci: 128 dana u 2022, 83 dana u 2023, 81 dan u 2024. i 80 dana u 2025. godini.
Propis dozvoljava najviše 35 takvih dana godišnje (Uredba o vrijednostima kvaliteta vazduha, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 124/12). Banjaluka je tu granicu svake od posljednje četiri godine premašila više nego dvostruko, a 2022. godine skoro četiri puta.
Aglomeracija Banja Luka je u sve četiri godine (2022–2025) zvanično svrstana u III kategoriju – „prekomjerno zagađen vazduh“, odnosno najlošiju kategoriju koju poznaje Zakon o zaštiti vazduha.
Prosječna godišnja koncentracija PM2.5 u Lazarevu bila je 36, 26, 32 i 32 µg/m³ (2022–2025), dok je dozvoljena godišnja vrijednost 25 µg/m³. Granica je prekoračena svake godine.
U 2025. godini u Banjaluci je izmjerena najviša dnevna koncentracija PM10 u cijeloj Republici Srpskoj: 336 µg/m³ (Lazarevo), što je skoro sedam puta više od dnevne granične vrijednosti.
U 2025. godini prekoračena je i godišnja granična vrijednost za azot-dioksid (NO₂, 40 µg/m³) na gradskim stanicama Paprikovac (55 µg/m³) i Borik (69 µg/m³).
Pregled po godinama – stanica RHMZ-a Lazarevo
| Godina | Dana sa PM10 iznad 50 µg/m³ | Dozvoljeno dana | Godišnji prosjek PM2.5 (dozvoljeno 25 µg/m³) | Najviša dnevna vrijednost PM10 | Dana sa validnim mjerenjem | Kategorija aglomeracije |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2022. | 128* | 35 | 36 | 243 | 316 (87%) | III |
| 2023. | 83 | 35 | 26 | 171 | 358 (98%) | III |
| 2024. | 81 | 35 | 32 | 179 | 324 (89%) | III |
| 2025. | 80 | 35 | 32 | 336 | 351 (96%) | III |
Izvor: RHMZ Republike Srpske, Izvještaji o kvalitetu vazduha za Republiku Srpsku za 2022, 2023, 2024. i 2025. godinu. Podebljane su vrijednosti iznad dozvoljenih.
Napomena: Broj dana sa prekoračenjem odnosi se samo na dane za koje postoje validna mjerenja. Dani bez mjerenja ne mogu se računati kao dani sa čistim vazduhom, pa su navedeni brojevi najmanji stvarni broj zagađenih dana.
Mjerenja gradske mreže: trećina 2025. godine bez podataka
Pored stanice RHMZ-a, u Banjaluci rade i tri stanice lokalne mreže kojom, prema izvještaju RHMZ-a, upravlja Grad Banja Luka: Centar grada, Borik i Paprikovac.
U 2025. godini ove stanice imale su validne dnevne podatke za samo 244, 244 i 242 dana, odnosno za 66–67% godine. To znači da za oko 121 dan – skoro trećinu godine – nema validnih mjerenja. Izvještaj RHMZ-a ne navodi o kojim periodima je riječ.
U izvještaju za 2023. godinu podaci gradske mreže za Banjaluku uopšte nisu prikazani; mjerenja su navedena samo za stanicu Lazarevo.
Kada su gradske stanice radile većim dijelom godine, i one su bilježile prekoračenja iznad dozvoljenih 35 dana: u 2022. godini Paprikovac 42, Centar grada 51 i Borik 55 dana (uz 75% validnih podataka).
Grad ne može tvrditi da je vazduh zagađen „samo 45 dana“ dok njegove vlastite stanice nisu mjerile trećinu godine, upozoravaju iz Fondacije “Prodiši”.
Šta tražimo od gradonačelnika
Fondacija „Prodiši“ poziva gradonačelnika Grada Banja Luka da:
- Javno ispravi izjavu o „45 dana zagađenja“ i navede na kojim podacima je zasnovana.
- U javnim istupima koristi isključivo zvanične podatke Republičkog hidrometeorološkog zavoda i ovlaštenih mjernih stanica.
- Objasni zašto gradske mjerne stanice u 2025. godini nisu imale validna mjerenja za skoro trećinu godine, javno objavi o kojim periodima je riječ i obezbijedi njihov neprekidan rad.
- Ne umanjuje ozbiljnost situacije u kojoj žive građanke i građani Banjaluke, već u skladu sa zakonom preduzme mjere za smanjenje zagađenja.
Građani imaju pravo na istinite informacije o vazduhu koji udišu. Podaci postoje, javni su i jasni: Banjaluka već godinama ima prekomjerno zagađen vazduh.