Njemačka bi u narednom periodu mogla ući u jednu od najosjetljivijih političkih faza posljednjih godina. Sve veće nesuglasice između konzervativnog bloka CDU/CSU i socijaldemokrata iz SPD-a, uz jačanje Alternative za Njemačku (AfD), ponovo otvaraju pitanje koje je do juče djelovalo gotovo nezamislivo: da li bi njemački konzervativci jednog dana mogli početi da sarađuju sa strankom krajnje desnice?
Dodatni pritisak na vladajuću koaliciju stvara politička kriza unutar SPD-a, nakon ostavke Berbel Bas na funkcije ministarke rada i predsjednice stranke. Kao razloge navela je smrtni slučaj u porodici i napade iz redova CDU/CSU tokom perioda žalosti, ističući da više nije u mogućnosti da obavlja obje funkcije.
Iako njena ostavka sama po sebi ne znači raspad savezne koalicije, ona dolazi u trenutku kada su odnosi između dva politička bloka već opterećeni sukobima oko reformi, migracija i socijalne politike.
Mercove reforme produbljuju razlike između konzervativaca i socijaldemokrata
Kada je Fridrih Merc preuzeo funkciju njemačkog kancelara, jedan od njegovih ključnih ciljeva bio je da zaustavi rast AfD-a i istovremeno pokrene posrnulu njemačku privredu.
Konzervativci su računali da bi oštrija migraciona politika mogla vratiti dio birača koji su napustili CDU/CSU i podršku pružili AfD-u. Istovremeno, dogovor sa socijaldemokratama trebalo je da omogući reforme radne i industrijske politike, uz očuvanje socijalne stabilnosti.
Međutim, upravo su te politike postale izvor novih sukoba.
Dok konzervativci insistiraju na strožoj kontroli migracija i ekonomskim reformama, dio biračkog tijela SPD-a protivi se mjerama za koje smatra da ugrožavaju socijalnu sigurnost i prava radnika. Zbog toga je vlada pod sve većim pritiskom da pronađe kompromis između ekonomskih ciljeva i socijalnih obaveza.
Za Merca je problem dvostruk: mora pokazati da može ispuniti obećanja o oporavku privrede, ali i spriječiti da AfD dodatno ojača na račun nezadovoljstva birača.
Da li se ruši „vatreni zid“ prema AfD-u?
Posebnu pažnju privlače politička dešavanja u istočnonjemačkim saveznim državama, gdje AfD bilježi snažnu podršku. Jedno od ključnih pitanja jeste da li će tradicionalne stranke uspjeti da održe dosadašnju politiku odbijanja koalicione saradnje sa ovom strankom.
U njemačkoj politici izraz „vatreni zid“ označava princip političkog izolovanja AfD-a, odnosno odbijanje tradicionalnih stranaka da sa njim formiraju vlast ili zavise od njegove podrške.
Događaji u Saksoniji-Anhalt dodatno su podstakli raspravu o tome koliko je takva politika održiva. Prema navodima iz dostavljenog izvještaja, na tajnom glasanju za predsjednika pokrajinskog parlamenta kandidat AfD-a Tobias Rauš dobio je četiri glasa više nego što bi se očekivalo na osnovu podrške njegove stranke, što je otvorilo sumnje da su pojedini glasovi mogli doći iz redova CDU-a.
Ipak, tajno glasanje samo po sebi ne dokazuje da je postignut dogovor između CDU-a i AfD-a. Za sada je riječ o okolnostima koje su podstakle političke spekulacije o mogućim promjenama odnosa prema krajnjoj desnici.
Ukoliko bi CDU na pokrajinskom ili saveznom nivou počeo da prihvata saradnju sa AfD-om, to bi predstavljalo značajnu promjenu u dosadašnjoj njemačkoj političkoj praksi.
AfD ublažava stav prema Evropskoj uniji?
Još jedan mogući faktor u budućim odnosima konzervativaca i AfD-a jeste rasprava o evropskoj politici ove stranke.
Prema navodima iz dostavljenog teksta, AfD razmatra strateški dokument kojim bi odustao od insistiranja na izlasku Njemačke iz Evropske unije i evrozone, a umjesto toga zagovarao njihovu reformu.
Takva promjena, ukoliko bude zvanično usvojena i potvrđena kroz konkretnu politiku, mogla bi ukloniti jednu od prepreka saradnji sa dijelom konzervativnih birača. Za mnoge pristalice CDU-a, evropska integracija i stabilnost njemačke privrede povezane su sa članstvom u EU, zbog čega je ideja izlaska iz Unije izrazito sporna.
Ipak, promjena stava o Evropskoj uniji ne bi automatski uklonila ostale razlike između dvije stranke. Kontroverzne izjave pojedinih funkcionera AfD-a o nacističkoj prošlosti Njemačke, odnos prema Rusiji i pitanja zaštite demokratskog poretka ostaju ozbiljne prepreke za političku saradnju.
Zato bi eventualno ublažavanje evropske politike AfD-a trebalo posmatrati kao moguću promjenu jednog dijela stranačkog programa, a ne kao dokaz da su nestale sve prepreke saradnji sa CDU-om.
Može li koalicija Merca i SPD-a izdržati pritisak?
U narednom periodu mnogo toga zavisiće od sposobnosti CDU/CSU i SPD-a da prevaziđu nesuglasice i nastave zajedničko upravljanje zemljom.
Obje stranke imaju razloge da očuvaju koaliciju. Konzervativci žele da zadrže vodeću poziciju na desnom centru, dok socijaldemokrate nastoje da zaštite svoj politički uticaj i socijalne prioritete. Istovremeno, obje stranke imaju interes da spriječe dalje jačanje AfD-a.
Ipak, ukoliko ekonomske reforme budu praćene novim socijalnim nezadovoljstvom, a sporovi oko migracija i državnih prioriteta nastave da opterećuju vladu, pritisak na koaliciju mogao bi dodatno rasti.
Raspad koalicije ne znači automatski dolazak AfD-a na vlast, ali bi politička nestabilnost mogla otvoriti novu raspravu o budućim koalicijama i granicama saradnje sa krajnjom desnicom.
Za sada ostaje otvoreno da li će Merc i SPD uspjeti da sačuvaju zajednički politički kurs ili će unutrašnji sukobi dodatno oslabiti vladu u trenutku kada AfD pokušava da proširi svoj uticaj.