U ledenim dubinama Antarktika krije se neobičan prirodni fenomen koji izgleda kao prizor iz naučnofantastičnog filma. Naziva se brinikl, poznat i kao „prst leda“, a riječ je o ledenoj cijevi koja se spušta sa donje strane morskog leda prema okeanskom dnu i može da zaledi životinje koje joj se nađu na putu.
Ovaj rijedak fenomen nastaje zahvaljujući neobičnim svojstvima slane vode i temperaturama koje vladaju u polarnim morima. Dok se brinikl polako spušta, oko njega se formira led, stvarajući podvodnu strukturu koja može izgledati poput ledenog stalaktita okrenutog prema morskom dnu.
Naučnici su za ovaj fenomen znali još od šezdesetih godina prošlog vijeka, ali je njegovo nastajanje dugo bilo teško neposredno posmatrati. Šira publika upoznala ga je nakon što je filmska ekipa BBC-ja 2011. godine uspjela da zabilježi njegovo formiranje u dokumentarnom programu.
Kako nastaje podvodni „prst smrti“?
Tajna brinikla počinje kada se morska voda smrzava na donjoj strani ledenog pokrivača. Tokom stvaranja leda najveći dio soli ostaje u okolnoj vodi, zbog čega nastaje izrazito hladna i koncentrisana slana voda.
Takva voda gušća je od okolne morske vode, pa počinje da tone prema dnu. Pošto je veoma hladna, može izazvati zamrzavanje vode koja je okružuje, formirajući tanku ledenu cijev.
Dok se hladna slana voda kreće prema dnu, brinikl nastavlja da raste. Njegov unutrašnji dio ispunjen je hladnom slanom vodom, dok se na spoljašnjoj strani formira led.
Rezultat je neobična struktura koja se iz godine u godinu, odnosno tokom povoljnih uslova, može razvijati u ledeni stub dug nekoliko metara.
Kada dotakne morsko dno, počinje nova opasnost
Najdramatičniji dio ovog fenomena nastaje kada brinikl stigne do morskog dna. Tada se iz njega može širiti sloj leda koji se učvršćuje za podlogu, poznat kao sidreni led.
Taj led može zahvatiti male organizme koji žive na morskom dnu, uključujući morske zvijezde i morske ježeve. Pošto se ove životinje kreću relativno sporo, neke ne uspijevaju da pobjegnu prije nego što ih led okruži i zarobi.
Upravo zbog toga brinikl ponekad dobija naziv „prst smrti“. Ipak, nije riječ o svjesnom ili aktivnom lovcu, već o fizičkom procesu koji nastaje usljed temperaturnih razlika, saliniteta i kretanja vode.
Koliko brzo raste i zašto je toliko rijedak?
Brinikli mogu dostići prečnik od približno 25 centimetara, a u odgovarajućim uslovima ledena struktura može se produžavati veoma brzo. Pojedini opisi navode rast od nekoliko metara dnevno, mada brzina zavisi od lokalnih uslova i ne predstavlja univerzalno pravilo.
Za nastanak ovog fenomena potrebna je specifična kombinacija temperature, koncentracije soli, morskog leda i mirnijih uslova u vodi. Zbog toga brinikli nisu česta pojava koju je lako posmatrati.
Snimci BBC-jeve serije „Earth's Great Seasons“ prikazali su kako se jedan takav ledeni stub formira i polako spušta prema morskom dnu, pružajući rijedak uvid u proces koji se odvija ispod površine okeana.
Brinikl je jedan od upečatljivih primjera kako jednostavni fizički procesi mogu stvoriti prizore koji djeluju gotovo nestvarno. Ispod antarktičkog leda, promjene temperature i slanosti vode dovoljne su da izgrade ledenu strukturu koja istovremeno otkriva nevjerovatnu snagu prirode i predstavlja opasnost za sitne organizme na morskom dnu.