Problem nisu samo vojnici i oružje – evropski zvaničnici upozoravaju i na spremnost građana da godinama podnose posljedice velikog sukoba. Evropa istovremeno pokušava smanjiti zavisnost od američke vojne moći.
Evropske države trenutno nemaju dovoljno vojnih kapaciteta, političke kohezije i društvene otpornosti da bi izdržale dugotrajan rat iscrpljivanja sa Rusijom, upozorili su odbrambeni zvaničnici uključeni u NATO planiranje.
Procjene iznesene na forumu Minhenske sigurnosne konferencije pokazuju da se problem ne svodi samo na broj vojnika, količinu municije ili raspoloživo naoružanje. Jednako ozbiljno pitanje predstavlja spremnost evropskih društava da godinama podnose ekonomske, političke i društvene posljedice velikog rata.
Upravo bi zbog toga NATO planeri, u slučaju izbijanja hipotetičkog sukoba sa Rusijom, morali ozbiljnije razmatrati scenarije u kojima bi se rat morao završiti u relativno kratkom roku, umjesto dugotrajnog iscrpljivanja.
„EVROPA NIJE PRIPREMLJENA“
Jedna od najvećih slabosti, prema procjenama zvaničnika, jeste nedovoljna pripremljenost evropske javnosti.
Vlade evropskih država, kako se upozorava, građanima nisu dovoljno jasno predstavile razmjere sigurnosnih izazova sa kojima se kontinent suočava.
To stvara politički problem: povećanje izdvajanja za odbranu znači da bi države mogle morati smanjivati potrošnju u drugim oblastima ili povećavati javne izdatke, što bi moglo izazvati otpor birača.
Jedan britanski diplomata kritikovao je dosadašnju javnu raspravu o sigurnosnim prijetnjama, ocijenivši da je „razina debate bila na nivou vrtića“.
Na forumu je pitanje spremnosti evropskog društva opisano i kao „slon u sobi“ – problem koji je očigledan, ali o kojem se politički nerado govori.
RUSIJA VEĆ VODI „HIBRIDNI RAT“?
Dodatnu zabrinutost izaziva ono što evropski zvaničnici opisuju kao rusko hibridno djelovanje.
Riječ je o aktivnostima koje ne podrazumijevaju otvoreni vojni sukob, već uključuju sajber-napade, sabotaže, dezinformacije, političko miješanje i pokušaje produbljivanja postojećih društvenih i ekonomskih podjela.
Evropski zvaničnici smatraju da Moskva pokušava iskoristiti unutrašnje slabosti evropskih država kako bi oslabila njihovu sposobnost da dugoročno održavaju jedinstven stav prema Rusiji.
Posebnu pažnju privlači jačanje populističkih i krajnje desnih političkih opcija u pojedinim velikim evropskim državama, što bi, prema procjenama učesnika foruma, moglo dodatno otežati održavanje dugoročne podrške politici konfrontacije sa Moskvom.
DRON NA AERODROMU U NJEMAČKOJ DODATNO PODIGAO TENZIJE
Zabrinutost je dodatno pojačana nakon što je Njemačka saopštila da Rusiju smatra odgovornom za pokušaj napada dronom na aerodrom Leipzig/Halle.
Berlin je zbog toga preduzeo diplomatske mjere protiv Moskve, dok Rusija odbacuje optužbe i tvrdi da su dokazi namješteni.
I NATO je incident označio kao dio šireg problema.
Američki ambasador pri NATO-u Matthew Whitaker poručio je da članice Alijanse ne smiju tolerisati hibridne napade i da incidenti poput onih u Njemačkoj i Poljskoj pokazuju da se prijetnja mijenja.
Italija takođe upozorava na sajber-prijetnje. Ministar spoljnih poslova Antonio Tajani rekao je da je zemlja svakodnevno izložena sajber-napadima i upozorio na mogućnost ruskog miješanja u buduće izbore.
„Postoji mnogo načina za vođenje hibridnog rata; on se ne vodi bombama, avionima ili tenkovima“, rekao je Tajani.
ŠTA AKO SAD SMANJE SVOJE PRISUSTVO?
Pitanje evropske spremnosti postaje još važnije zbog mogućnosti da Sjedinjene Američke Države smanje dio svoje konvencionalne vojne uloge u Evropi.
U tom slučaju evropske članice NATO-a morale bi preuzeti znatno veći dio odgovornosti za odbranu kontinenta.
Pet velikih evropskih vojnih sila već pokušava intenzivirati međusobnu saradnju kroz format E5, ali je zajednička nabavka naoružanja i vojne opreme još uvijek u početnoj fazi.
Evropa posebno pokušava nadoknaditi nedostatke u oblastima kao što su:
- integrisana protivzračna i protivraketna odbrana,
- precizni udari velikog dometa,
- svemirski sistemi ranog upozoravanja,
- proizvodnja municije i naoružanja,
- masovna proizvodnja bespilotnih letjelica.
U mnogim od tih oblasti evropske države još značajno zavise od američkih kapaciteta.
„Evropa stagnira u trenutku kada vanjske prijetnje poprimaju dimenzije koje su zaista veoma ozbiljne“, upozorio je Wolfgang Ischinger, predsjedavajući Minhenske sigurnosne konferencije.
UKRAJINA POSTALA LABORATORIJ SAVREMENOG RATOVANJA
Rat u Ukrajini evropskim vojnim planerima istovremeno daje ogromnu količinu iskustava o tome kako bi mogli izgledati budući sukobi.
Jedna od najvažnijih lekcija odnosi se na bespilotne letjelice.
Prema podacima iznesenim na konferenciji, Ukrajina trenutno proizvodi oko 200.000 dronova mjesečno, dok je cilj da tokom 2026. godine proizvede više od sedam miliona bespilotnih letjelica.
Takav tempo proizvodnje pokazuje koliko se savremeno ratovanje promijenilo.
Dronovi su relativno jeftini u poređenju sa klasičnim sistemima naoružanja, mogu se proizvoditi u ogromnim količinama i koristiti za izviđanje, napade, korekciju artiljerijske vatre i udare na ciljeve duboko iza linije fronta.
Zbog toga evropski odbrambeni zvaničnici smatraju da iskustva iz Ukrajine moraju biti ugrađena u buduće planiranje NATO-a.
Glavno pitanje više nije samo koliko tenkova, aviona i vojnika Evropa ima, već i koliko brzo može proizvoditi novo naoružanje, koliko dugo može finansirati rat i – možda najvažnije – koliko dugo njeni građani mogu politički podržavati takav sukob.
Upravo ta posljednja tačka, prema upozorenjima sa Minhenske sigurnosne konferencije, mogla bi biti jedna od najvećih slabosti evropske odbrane.