Bila je kćerka holandskog guvernera, naslijedila veliko bogatstvo, pomagala Garibaldiju i Pariškoj komuni, gradila bolnice u Jerusalimu, a potom sa ustanicima učestvovala u Hercegovačkom ustanku. Život je završila gotovo bez novca, daleko od slave koju je nekada uživala.
U istoriji Hercegovačkog ustanka ostala je zapamćena kao jedna od najneobičnijih ličnosti – žena iz bogate holandske porodice koja je svoje nasljedstvo odlučila staviti u službu ideala u koje je vjerovala, prenosi Raport
Žana Merkus bila je humanitarka, revolucionarka i avanturistkinja XIX vijeka, čiji je život bio toliko buran da bi bez problema mogao poslužiti kao scenario za istorijski film.
Njena priča sada je ponovo u fokusu zahvaljujući knjizi Antonije Žalice „Žana Merkus – O mirisu krvi i baruta“, romansiranoj biografiji kojom se pokušava vratiti sjećanje na ženu koja je ostavila trag i na prostoru Hercegovine.
Od bogate nasljednice do revolucionarke
Žana Merkus rođena je u Holandiji kao kćerka guvernera tadašnje holandske Istočne Indije, današnje Indonezije.
Odrasla je u svijetu privilegija, ali je veliki dio svog nasljedstva odlučila potrošiti na pomoć drugima i podršku pokretima koje je smatrala pravednim.
Umjesto mirnog života koji joj je bogatstvo omogućavalo, izabrala je put koji ju je vodio kroz različite dijelove Evrope i Bliskog istoka.
Uzor joj je bila Jovanka Orleanka, a tokom života povezivala se sa različitim revolucionarnim i oslobodilačkim pokretima.
Podržavala je Garibaldija u Italiji, bila povezana sa Pariškom komunom, a dio svog bogatstva ulagala je i u humanitarne projekte, uključujući izgradnju bolnica u Jerusalimu.
Žena koja je stigla među hercegovačke ustanike
Posebno poglavlje njenog života vezano je za Hercegovinu.
Tokom Hercegovačkog ustanka 1875–1878. godine Žana Merkus stigla je među ustanike i, prema istorijskim zapisima, nije ostala samo posmatrač.
Njena pojava bila je neobična za tadašnje prilike – žena iz Zapadne Evrope, bogata nasljednica koja se odrekla udobnosti svog života i priključila ljudima koji su se borili u jednom od velikih ustaničkih pokreta na Balkanu.
Upravo zbog toga postala je svojevrsna senzacija.
Priče o njoj širile su se od Trsta i Dubrovnika, preko Trebinja i Hercegovine, sve do Beograda.
Mnoštvo ljudi dolazilo je da je vidi, a Žana Merkus je svojim izgledom, ponašanjem i životnom pričom privlačila ogromnu pažnju.
„Celebrity“ svog vremena
Danas bi se za nju vjerovatno reklo da je bila javna ličnost i svojevrsna zvijezda svog vremena.
U XIX vijeku, međutim, njena popularnost bila je neobična upravo zato što se nije uklapala u očekivanu ulogu žene iz bogate evropske porodice.
Žana je putovala, bavila se humanitarnim radom, ulazila u političke i revolucionarne krugove, a potom se pojavila i među hercegovačkim ustanicima.
Njen život bio je spoj idealizma, avanture, politike i humanitarnog rada.
Ipak, slava koju je stekla nije potrajala.
Od velikog nasljedstva do siromaštva
Žena koja je svoje bogatstvo trošila na druge na kraju je ostala bez njega.
Veliki dio nasljedstva koji je dobila potrošila je pomažući pokretima i ljudima za koje je vjerovala da zaslužuju podršku.
Njena posljednja godina života bila je potpuno drugačija od perioda kada je privlačila pažnju javnosti.
Žana Merkus umrla je osiromašena i gotovo zaboravljena.
Ironija njene sudbine upravo je u tome što je žena koja je raspolagala velikim bogatstvom i bila poznata širom Balkana i Evrope završila bez materijalne sigurnosti i bez mjesta koje joj pripada u kolektivnom sjećanju.
Knjiga koja vraća sjećanje na neobičnu heroinu
Upravo tu prazninu pokušava popuniti Antonija Žalica knjigom „Žana Merkus – O mirisu krvi i baruta“.
Riječ je o romansiranoj biografiji koja život ove neobične žene predstavlja kroz spoj istorijskih događaja i lične priče.
Knjiga je nakon uspješne promocije u Trebinju predstavljena i u Sarajevu, gdje je ponovo otvoreno pitanje mjesta koje Žana Merkus zauzima u istoriji Hercegovine.
Autori i organizatori promocije nastoje skrenuti pažnju na ženu čija je životna priča decenijama ostala na margini.
Žana Merkus i danas intrigira
Zašto je bogata Holanđanka odlučila napustiti život privilegija i svoje nasljedstvo potrošiti na ljude i ideale koji nisu imali gotovo nikakve veze sa njenim porijeklom?
Upravo to pitanje čini njenu priču toliko neobičnom.
Od evropskih revolucionarnih krugova, preko humanitarnog rada na Bliskom istoku, do hercegovačkih brda i ustaničkih položaja, Žana Merkus živjela je život koji je bio daleko od uobičajenog.
Danas je njeno ime malo poznato široj javnosti, iako je svojevremeno izazivalo ogromnu pažnju.
Žana Merkus je otišla gotovo bez ičega, ali je iza sebe ostavila priču koja više od vijeka kasnije ponovo dobija priliku da bude ispričana.