Naučnici tvrde da su po prvi put uspješno „podmladili“ ljudske jajne ćelije, što bi moglo predstavljati veliki preokret u liječenju neplodnosti i značajno povećati uspjeh vantjelesne oplodnje kod starijih žena.
Novo istraživanje pokazuje da se defekt povezan sa starenjem, koji dovodi do genetskih grešaka u embrionima, može djelimično preokrenuti dodavanjem ključnog proteina direktno u jajne ćelije.
Kada su jajne ćelije pacijentkinja sa problemima plodnosti tretirane mikroinjekcijama proteina, gotovo je prepolovljen broj ćelija sa hromozomskim abnormalnostima u poređenju sa netretiranim jajnim ćelijama.
Ako se rezultati potvrde u većim kliničkim ispitivanjima, ova metoda bi mogla značajno poboljšati kvalitet jajnih ćelija, što je glavni uzrok neuspjeha vantjelesne oplodnje i spontanih pobačaja kod starijih žena.
– Sve u svemu, možemo skoro prepoloviti broj jajnih ćelija sa abnormalnim hromozomima. To je veoma značajno poboljšanje – izjavila je profesorka Melina Šuh, direktorka Instituta Maks Plank za multidisciplinarne nauke u Getingenu i suosnivačica kompanije „Ovo Labs“.
Ona ističe da većina žena u ranim četrdesetim godinama i dalje ima jajne ćelije, ali da skoro sve one imaju pogrešan broj hromozoma.
– To je bila glavna motivacija da pokušamo riješiti ovaj problem – dodala je Šuhova.
Zašto kvalitet jajnih ćelija opada s godinama?
Pad kvaliteta jajnih ćelija ključni je razlog zbog kojeg stope uspjeha vantjelesne oplodnje naglo opadaju sa godinama, ali i zašto se povećava rizik od hromozomskih poremećaja, poput Daunovog sindroma.
Prema podacima iz Velike Britanije, kod žena mlađih od 35 godina stopa rađanja po embrionu iznosi oko 35 odsto, dok kod žena starosti 43–44 godine pada na svega pet odsto. Prosječna starost pacijentkinja koje prvi put započinju liječenje neplodnosti već je prešla 35 godina.
Ključni protein koji „drži“ hromozome
Naučnici su fokus stavili na proces mejoze, tokom kojeg jajne ćelije pravilno raspoređuju hromozome. Kod starijih jajnih ćelija taj mehanizam često zakaže, što dovodi do embriona sa previše ili premalo hromozoma.
Istraživački tim je ranije otkrio da se nivo proteina šugošin 1, koji djeluje poput „ljepka“ za hromozomske parove, smanjuje sa godinama. U novim eksperimentima, mikroinjekcija tog proteina vratila je stabilnost hromozoma na nivo sličan onom kod mlađih jajnih ćelija.
Kod doniranih jajnih ćelija iz klinike za plodnost u Kembridžu, udio ćelija sa defektima smanjen je sa 53 na 29 odsto nakon tretmana. Sličan trend uočen je i kod žena starijih od 35 godina.
– Identifikovali smo protein koji opada sa godinama, vratili ga na „mlade“ nivoe i to je imalo veliki efekat – rekla je Šuhova.
Šta slijedi?
Iako ovaj pristup ne može produžiti plodnost nakon menopauze, mogao bi znatno povećati šanse za uspješnu trudnoću kod žena koje se odluče na vantjelesnu oplodnju u kasnijim godinama.
Naučnici su već u razgovorima s regulatornim tijelima o pokretanju kliničkih ispitivanja, a stručnjaci koji nisu učestvovali u istraživanju ocjenjuju rezultate kao „izuzetno obećavajuće“.
– Ako jedna injekcija može značajno povećati broj jajnih ćelija sa pravilno organizovanim hromozomima, to daje mnogo bolju početnu tačku – poručila je dr Gineš Tejlor sa Univerziteta u Edinburgu.