Samo nekoliko sati bez automobila bilo je dovoljno da koncentracija azot-dioksida u centru Banjaluke padne gotovo četiri puta. Mjerenja Grada Banjaluka pokazuju i značajan pad drugih zagađujućih materija.
Koliko automobili utiču na kvalitet vazduha u gradu možda se najbolje vidi onda kada ih nema.
Tokom Dana bez automobila, 20. septembra, koncentracija azot-dioksida (NO₂) u centru Banjaluke bila je 74 odsto niža nego dan ranije, kada je saobraćaj odvijan uobičajeno. Drugim riječima, izmjerena vrijednost bila je gotovo četiri puta manja.
Podaci su rezultat mjerenja kvaliteta vazduha koja je Grad Banjaluka obavio 19. i 20. septembra 2026. godine, u okviru Evropske sedmice mobilnosti.
Za saobraćaj je 20. septembra od 16 do 20 časova bila zatvorena Ulica dr Mladena Stojanovića, na potezu od Ulice Trive Amelice do Ulice olimpijskih pobjednika. U tom dijelu grada održana je i biciklistička trka.
Kvalitet vazduha pratila je mobilna mjerna stanica postavljena u parku „Dr Mladen Stojanović“, a upoređene su srednje izmjerene vrijednosti tokom dana sa uobičajenim saobraćajem i Dana bez automobila.
Rezultati su pokazali da su koncentracije svih praćenih zagađujućih materija bile niže 20. septembra.
Najizraženiji pad zabilježen je upravo kod azotnih oksida i benzena, zagađujućih materija za koje je saobraćaj jedan od glavnih izvora. Koncentracija čađi pala je za oko trećinu.
Pad koncentracija PM2.5 i PM10 čestica bio je nešto manji – između 15 i 20 odsto. Razlog je to što na količinu sitnih čestica u vazduhu, osim saobraćaja, utiču i drugi izvori zagađenja.
Nekoliko sati dovoljno da se vidi razlika
Podaci dobijeni tokom ovog mjerenja ne znače da bi potpuno zatvaranje jedne ulice dugoročno riješilo problem zagađenja vazduha u Banjaluci. Međutim, pokazuju koliko brzo promjena intenziteta saobraćaja može uticati na koncentraciju pojedinih zagađujućih materija.
Posebno je značajan podatak za NO₂, gas koji nastaje prvenstveno sagorijevanjem goriva i čija je koncentracija u urbanim sredinama usko povezana sa saobraćajem.
Fondacija „Prodiši“, koja je ukazala na rezultate mjerenja, pozvala je građane da, kada god mogu, automobil zamijene hodanjem, biciklom ili javnim prevozom.
Istovremeno, upozorili su i na problem uklanjanja ili softverskog isključivanja sistema za kontrolu emisija na dizel vozilima.
DPF filter zadržava čađ i sitne čestice, EGR ventil smanjuje nastajanje azotnih oksida, dok AdBlue sistem omogućava njihovo hemijsko uklanjanje iz izduvnih gasova. Njihovo uklanjanje ili neispravnost može značajno povećati emisije iz vozila.
„Kad se automobili sklone samo na nekoliko sati, vazduh u centru grada odmah je čistiji. Ne možemo svi svaki dan ostaviti auto, ali svako može više pješačiti, voziti bicikl i održavati ispravnim ekološke sisteme na svom vozilu“, izjavila je Maja Popović, direktorica Fondacije „Prodiši“.
Mjerenje je tako, makar na kratko, pokazalo ono što građani često osjećaju tokom saobraćajnih gužvi – manje automobila znači manje pojedinih zagađujućih materija u vazduhu.
Podaci su objavljeni u izvještaju Grada Banjaluka o mjerenju kvaliteta vazduha povodom Dana bez automobila 2026.