Pravilo koje izjednačava ljude koji radno borave u Evropskoj uniji sa turistima dovelo je regionalni transport do tačke pucanja. Zbog restriktivnog šengenskog režima i novog elektronskog praćenja ulazaka, 31. augusta počinju koordinisani protesti širom Zapadnog Balkana, uz otvoren ultimatum: ukoliko Brisel ne ponudi rješenje, 14. septembra slijedi blokada graničnih prijelaza prema EU.
Sistem koji građanima trećih zemalja ograničava boravak u šengenskom prostoru na maksimalno 90 dana u okviru bilo kojeg perioda od 180 dana postao je nepremostiva prepreka za funkcionisanje međunarodnog transporta. Uvođenjem novog elektronskog sistema ulazaka i izlazaka (Entry/Exit System – EES), digitalno praćenje postalo je rigorozno, a rizik od automatskog prekoračenja dozvoljenih dana doveo je u pitanje kompletan protok robe iz Bosne i Hercegovine i regiona ka tržištu Evropske unije.
Zbog toga je za ponedjeljak, 31. august, u 11 sati najavljen protest u Sarajevu u organizaciji Konzorcija „Logistika“.
Usporavanje saobraćaja u Sarajevu i regionalni bunt
Okupljanje počinje ispred Parlamentarne skupštine BiH, odakle će protestna kolona krenuti prema sjedištu Delegacije Evropske unije u Sarajevu, gdje je od 12 do 14 sati planiran centralni skup. Tokom trajanja akcije očekuju se ozbiljna usporavanja saobraćaja u glavnom gradu BiH.
Međutim, protest u Sarajevu samo je dio šire regionalne reakcije. Kako je potvrdio član Konzorcija „Logistika“ Nikola Brković, istog dana akcije se održavaju i u Srbiji, Crnoj Gori te Sjevernoj Makedoniji.
„Zahtijevamo hitno i posebno rješenje. Ljudi u EU ulaze radi posla i održavanja evropskog tržišta, a ne radi turističkog boravka“, poručuju iz logističkog sektora, ističući da je tretiranje radnog boravka kroz aršine klasičnog turizma u praksi neodrživo.
Prepolovljen radni kapacitet i diplomatske inicijative
Ministar komunikacija i prometa BiH Edin Forto potvrdio je da je bh. strana već uputila zvanične prijedloge Evropskoj komisiji. BiH je predložila fleksibilniju primjenu postojećih propisa, odnosno privremeni mehanizam novog obračuna dozvoljenih dana boravka dok se ne izradi dugoročni vizni okvir.
Iako je Evropska komisija ranije priznala da problem uskog grla postoji i razmatrala uvođenje posebnog režima za radnike iz sektora transporta sa Zapadnog Balkana, konkretna i pravno obavezujuća odluka iz Brisela još uvijek nije donesena.
Ultimatum za 14. septembar: Slijedi li blokada granica prema EU?
Ukoliko skup u Sarajevu i pritisak iz regiona ne proizvedu brzu reakciju briselske administracije, naredni korak biće znatno radikalniji.
Za 14. septembar najavljena je druga faza protesta direktno na graničnim prijelazima prema Evropskoj uniji. Eventualno usporavanje ili potpun prekid teretnog saobraćaja na granicama ne bi pogodilo samo bh. privredu, već bi izazvalo direktan domino-efekat i prekid lanaca snabdijevanja širom Centralne i Istočne Evrope.
Odbrojavanje je počelo — Brisel mora odlučiti da li će ponuditi fleksibilniji model ili se suočiti sa blokadama na sopstvenim spoljnim granicama.