Bosna i Hercegovina je za servisiranje spoljnog duga u prvih šest mjeseci ove godine izdvojila nešto više od 457 miliona KM, što znači da je stranim kreditorima u prosjeku svakog dana isplaćivano oko 2,5 miliona maraka novca poreskih obveznika.
Od ukupnog iznosa od 457 miliona KM, na otplatu glavnice odnosilo se 357,02 miliona, dok je za kamate izdvojeno još 99,98 miliona KM.
Najveći dio obaveza izmirila je Federacija BiH, koja je za otplatu spoljnog duga izdvojila 298,45 miliona KM. Republika Srpska je po istom osnovu potrošila 148,94 miliona, dok je Brčko distrikt izdvojio 6,28 miliona KM.
Najmanje novca otišlo je na servisiranje spoljnog duga institucija BiH, za šta je u prvih šest mjeseci izdvojeno 3,32 miliona maraka.
Svjetska banka i EIB među najvećim povjeriocima BiH
Kada je riječ o stranim kreditorima, najveći iznos novca u prvoj polovini godine otišao je Svjetskoj banci, odnosno njenom Međunarodnom udruženju za razvoj (IDA), prema kojem su izmirene obaveze od 101,73 miliona KM.
Na drugom mjestu nalazi se Evropska investiciona banka (EIB), kojoj je isplaćeno 94,63 miliona KM.
Slijedi Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD), kojoj je na ime otplate duga pripalo 77,72 miliona KM, dok je Svjetskoj banci kroz Međunarodnu banku za obnovu i razvoj (IBRD) isplaćeno još 65,53 miliona KM.
Na petom mjestu nalazi se Međunarodni monetarni fond (MMF), kojem je otišlo 38,07 miliona KM.
Pored ovih institucija, na listi se nalazi još 14 stranih kreditora kojima su domaće institucije izmirivale obaveze po osnovu ranije odobrenih kredita.
Ekonomisti: Dug nije alarmantan, ali likvidnost jeste problem
Profesor Ekonomskog fakulteta u Istočnom Sarajevu Marko Đogo smatra da podatak o svakodnevnoj otplati 2,5 miliona KM na prvi pogled djeluje veliko, ali da se spoljni dug BiH ne može posmatrati bez poređenja sa drugim evropskim zemljama.
Prema njegovoj ocjeni, spoljni dug BiH, odnosno entiteta, nije naročito visok u poređenju sa zemljama regiona i evropskim prosjekom. Ipak, upozorava da iznosi koji se izdvajaju za glavnicu i kamate nisu zanemarivi, te da bi mogli biti veći do kraja godine.
„Spoljni dug BiH, odnosno entiteta, nije ni veliki kada se poredimo sa okolnim zemljama, odnosno evropskim prosjekom. S druge strane, nisu male brojke o otplati glavnice i kamata, a biće i veće do kraja godine“, rekao je Đogo za „Glas Srpske“.
On smatra da je u postojećim okolnostima važno pronaći način za poboljšanje likvidnosti, smirivanje političke situacije i jačanje povjerenja građana.
Kao jedan od mogućih pravaca naveo je i veće učešće domaćeg stanovništva i privrede u finansiranju javnog duga.
„Treba raditi pametno, jer imamo nisku likvidnost, a to je da se nađe način za smirenje političke situacije, povećanje povjerenja građana i da se taj dug u mnogo većem procentu nađe u domaćim rukama stanovništva i privrede“, istakao je Đogo.
PDV i akcize prvi na udaru: Dug se vraća prije raspodjele prihoda
Otplata spoljnog duga BiH uređena je zakonskim procedurama i aranžmanima sa Centralnom bankom BiH i Upravom za indirektno oporezivanje.
Glavni izvor za izmirivanje ovih obaveza predstavljaju prihodi od indirektnih poreza, među kojima su PDV i akcize.
Prije nego što se prikupljeni prihodi raspodijele Republici Srpskoj, Federaciji BiH, Brčko distriktu i drugim korisnicima, iz ukupnog iznosa se izdvaja novac potreban za otplatu spoljnog duga koji dospijeva tog mjeseca.
Drugim riječima, obaveze prema stranim kreditorima izmiruju se prije raspodjele preostalog novca, čime je njihova naplata postavljena kao jedan od prioriteta u sistemu raspodjele javnih prihoda.
Tako se iza podatka da BiH svakog dana vraća oko 2,5 miliona KM ne krije samo pitanje visine zaduženosti, već i pitanje koliko prostora nakon servisiranja dugova ostaje za druge javne potrebe, investicije i razvoj.