Na evropskoj periferiji već decenijama uspijeva naročito bizarna ideološka alhemija: ono što je juče praktično uvezeno kao politička roba, već danas se prodaje kao drevno narodno zavještanje. Tako Milorad Dodik i njegova vladajuća koalicija Republici Srpskoj već duže vrijeme pod imenom „hrišćanskog nacionalizma“ nude američki evangelističko-protestantski model, začinjen hrišćanskim cionizmom, kao da je riječ o prirodnom izrazu srpske istorijske svijesti. Moderna srpska politika, međutim, nikada nije bila jednoznačna: u njoj su se sukobljavali liberali, socijalisti, konzervativci i različite zamisli nacionalnog oslobođenja. Vrhunac burleske predstavlja činjenica da ovaj ideološki galimatijas propagira koalicija predvođena organizacijom koja se, uprkos svim dokazima o vlastitoj političkoj prirodi, još uvijek zove Savez nezavisnih socijaldemokrata, uz nezaobilaznu Socijalističku partiju Republike Srpske. Tako su ovdašnji socijaldemokrati i socijalisti, očigledno odavno napustivši sve mogućnosti klasnog promišljanja društva, prešli na apsorpciju američke religijske desnice, koja je Jevanđelje odavno doslovno preuredila u propagandni dodatak cionističkoj agendi.
Milorad Dodik je svoj novootkriveni hrišćanski misionarski poziv još u januaru demonstrirao tvrdnjom da muslimani žele Bosnu i Hercegovinu u kojoj će hrišćani, ukoliko ih uopšte preostane, biti obespravljena manjina. U februaru je njegova delegacija po Sjedinjenim Državama dijelila pamflet naslovljen „Sukob civilizacija u Bosni i Hercegovini“, svojevrsno provincijsko izdanje Samuela Hantingtona, prilagođeno potrebama stranačkog marketinga i američke religijske desnice. U maju je za Daily Caller postavio pitanje kako iko može očekivati da Srbi žive „s tim muslimanima“ u istoj državi. U julu je prava Srba i Hrvata proglasio odbranom „hrišćanskih vrijednosti“ od „muslimanskog unitarizma“, a Ustavni sud BiH predstavio kao “instrument islamske države” i mjesto „srpske inkvizicije“.
U septembru je otišao još dalje, tvrdeći da su počinioci terorističkih napada od 11. septembra prethodno ratovali protiv Srba, pripremajući obračun s hrišćanstvom. Njegov ministar Srđan Amidžić istog je mjeseca poželio da sarajevske političare odvede u crkve, pošto ih, kako je ustanovio, džamije nisu naučile razlici između dobra i zla. Dodik je 20. oktobra konačno saopštio da je hrišćanska civilizacija napadnuta od islamske, da je Evropa „devastirana“ islamskim prisustvom i da su Srbi sve to razumjeli još prije 35 godina, šta god ta naknadna istorijska vidovitost trebalo da znači.
Bilo bi, međutim, nepravedno sav taj civilizacijski podvig pripisati Dodiku, jer je njegova „ćaci“ retorika predstavljala gotovo besplatnu izbornu kampanju za sarajevske nacionalne preduzetnike, iz čijih su redova naročito odskočila dvojica kadrova iste političke škole: Haris Zahiragić iz SDA i Semir Efendić, predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu. Prvi se u polemici s Ljubišom Ćosićem prihvatio istorijskog datiranja srpskog prisustva u BiH, smještajući pojavu „prvih Srba“ tek na razmeđu 19. i 20. vijeka, čime je stupio u otvoren sukob s istorijskom građom od Konstantina Porfirogenita do osmanskih deftera, koja je pokazala krajnju političku neodgovornost time što je nastala prije njegovog rođenja i još nije podnijela zahtjev za usklađivanje sa stavovima stranke. Drugi je, oslobođen čak i takvih hronoloških neprijatnosti, svečano ustanovio da „u Bosni i Hercegovini ne postoji srpsko kulturno-historijsko naslijeđe“, da bi potom najvažnijim naslijeđem Srba koji su prihvatili srbijansku nacionalnu ideologiju proglasio „kulturu masovnih zločina nad civilima“ i veličanje zločinaca uz gusle. Tako je, u ime odbrane Bosne od Dodikovog poricanja njenog kulturnog identiteta, Efendić izvršio potpuno istu operaciju nad srpskim, s tom razlikom što je istorijsku nauku zamijenio kolektivnom optužnicom, a cjeloupnu kulturnu baštinu bosanskohercegovačkih Srba od nekropole Miroslavljevog jevanđelja do prvog pozorišta u Bosni i Hercegovini istorijski krivičnim dosjeom.
Praktični epilog ove međuentitetske razmjene ćaci šovinizma, u skladu s najvišim dostignućima nacionalne administracije, poprimio je oblik organizovanog rata fasadama: u Istočnom Sarajevu najprije su istaknuti plakati s Alijom Izetbegovićem i pripadajućom evidencijom njegovih „krvavih ruku“, zatim je mural srpske trobojke dopunjen natpisom „genocidaši“, da bi postupak bio zaokružen oslikavanjem generalske šapke koja nedvosmisleno upućuje na Ratka Mladića. Time su nadležni patriotski subjekti s obje strane administrativne linije uspješno uspostavili sistem uzajamnog fasadnog provociranja, prema kojem jedna strana crta, druga precrtava, prva potom obavještava policiju, a druga saziva konferenciju za štampu radi utvrđivanja genocidnog potencijala maltera.
Sve se to odvija u zemlji u kojoj je samo tokom 2025. prirodni priraštaj iznosio minus 5.154 stanovnika u Federaciji BiH i minus 5.079 u Republici Srpskoj, dok je raspad infrastrukture u Sarajevu, prema podacima profesora Nusreta Dreškovića, dosegao nivo da se kroz dotrajalu vodovodnu mrežu gubi 70 odsto vode, dok je nekadašnja vodozaštitna zona od 900 kvadratnih kilometara, zbog nelegalne i sumnjivo legalizovane gradnje, svedena je na 162. Stanovništvo, dakle, nestaje, nedostatak vode u glavnom gradu i njemu komšijskom Istočnom Sarajevu prijeti pojavom srednjovjekovnih epidemija, ali nacionalna administracija može odahnuti: istorijsko pravo na fasadu uspješno je odbranjeno, čak i kada unutar našaranih zidova ostane prazan prostor, ne samo jer ga više niko neće moći priuštiti, već i zbog toga što neće biti koga da ga napuni.
A onda su studenti Srbije, na opšte zaprepaštenje profesionalnih upravnika nacionalnih neprijateljstava, dokazali da Srbi i Bošnjaci mogu ne samo živjeti jedni s drugima, nego i zajedno pobjeđivati. I to su najubjedljivije pokazali upravo u Sandžaku, gdje su studenti Državnog univerziteta u Novom Pazaru, zajedno sa svojim srpskim kolegama, izgradili povjerenje koje nisu uspjele proizvesti decenije međunarodnih seminara i ekspertskih radionica. Za Bosnu i Hercegovinu to više nije pitanje političkog ukusa i toga koliko se glupost može trpiti ili ignorisati, nego opstanka. Zemlja koja gubi stanovništvo, radnu snagu i elementarnu infrastrukturu nema vremena za još jednu generaciju profesionalnih čuvara nacionalne uznemirenosti.
Zato bi prenošenje iskustva studenata Srbije u kompleksni sistem Bosne i Hercegovine značilo mnogo više od smjene vlasti. Banjaluka oslobođena svakodnevne obaveze da tobože spasava hrišćansku civilizaciju od muslimanskih komšija mogla bi konačno osloboditi i Sarajevo njegove najpogubnije političke navike: uvjerenja da je umišljena moralna superiornost nad susjedima dovoljna zamjena za intelektualni rad, društveni razvoj i odgovornu vlast. Jer sarajevska politička i intelektualna samodovoljnost i zapuštenost odavno je poprimila obilježja hermetičke izolacije u kojoj se svako preispitivanje vlastitih zabluda doživljava kao nedopustiva jeres, a svaka notorna glupost izgovorena u ime „porobosanske politike“ mjera društvene prihvaćenosti.
Naravno, oktobarski izbori u Bosni i Hercegovini ne nude naročito ohrabrujući početni bilans. Oba odjeljenja ćacilenda – uz treći hrvatski koji se tek ne može zanemarivati – još raspolažu zavidnim izbornim kapacitetima, razgranatom mrežom političkih klijenata, ali ne i neiscrpnim zalihama nacionalne panike. Prema tome, iako bi bilo naivno očekivati da će se sistem koji već decenijama živi od proizvodnje međusobnog straha raspasti od jednog studentskog zagrljaja u Novom Pazaru, predstoji teška, organizovana i temeljita antićaci borba, koja mora izaći izvan uskih krugova istomišljenika i postati stvarna društvena snaga.
Bolje rješenje permanentne krize u Bosni i Hercegovini naprosto ne postoji.