Evropska unija danas, 1. novembra, obilježava 33 godine od svog zvaničnog osnivanja, odnosno stupanja na snagu Ugovora iz Maastrichta 1993. godine. Dok je evropska zajednica od prvobitnih 12 država potpisnica prerasla u savez od 27 članica, Bosna i Hercegovina i dalje čeka formalni početak pristupnih pregovora.
Iako je dobila kandidatski status i Evropsko vijeće je u martu 2024. godine donijelo odluku o otvaranju pregovora, prvi konkretan korak u tom procesu još nije napravljen.
U međuvremenu, pred BiH ostaju brojni politički i institucionalni izazovi, a od brzine provođenja reformi zavisi i mogućnost korištenja značajnih evropskih finansijskih sredstava.
Od Maastrichta do Evropske unije sa 27 članica
Ugovor iz Maastrichta, koji je stupio na snagu 1. novembra 1993. godine, postavio je temelje današnje Evropske unije. Njime je uspostavljen novi okvir evropske integracije, a saradnja država članica proširena je na oblasti koje su prevazilazile dotadašnju ekonomsku zajednicu.
Od prvobitnih 12 država potpisnica, EU je tokom narednih decenija proširena na 27 članica, postavši jedan od najznačajnijih političkih i ekonomskih saveza na svijetu.
Bosna i Hercegovina svoj evropski put započela je potpisivanjem Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju 2008. godine. Zahtjev za članstvo podnijela je 2016, dok je kandidatski status dobila u decembru 2022. godine.
Evropsko vijeće je u martu 2024. donijelo odluku o otvaranju pristupnih pregovora, ali taj korak još nije pretočen u formalni početak pregovaračkog procesa.
Zakoni, pravosuđe i glavni pregovarač i dalje prepreke
Među ključnim uslovima koji čekaju na ispunjavanje nalaze se usvajanje zakona o sudovima BiH i Visokom sudskom i tužilačkom vijeću, kao i imenovanje glavnog pregovarača sa Evropskom unijom.
Šef Delegacije EU u BiH Luigi Soreca upozoravao je da država mora ubrzati reformske procese, posebno u oblasti pravosuđa. Iako je određeni napredak ostvaren u oblasti sigurnosti granica i saradnje policijskih agencija, evropski zvaničnici očekuju konkretnije rezultate u reformama koje su neophodne za nastavak integracija.
Dodatni problem predstavlja političko usaglašavanje, bez kojeg nije moguće završiti institucionalne i zakonodavne obaveze.
Nakon oktobarskih izbora, evropski zvaničnici pozvali su novoizabrane predstavnike vlasti da što prije formiraju institucije i nastave ispunjavanje uslova za početak pregovora.
U pitanju i stotine miliona evra evropske pomoći
Zastoj na evropskom putu ne donosi samo političke posljedice. U pitanju su i značajna finansijska sredstva koja BiH može izgubiti ukoliko ne provede dogovorene reforme.
Prema dostavljenim podacima, BiH prijeti gubitak 373 miliona evra evropske podrške do kraja godine, nakon što je ranije predviđena pomoć već umanjena za 108 miliona evra.
Evropska komisija je u decembru 2025. godine odobrila Reformsku agendu BiH, čime je otvorena mogućnost korištenja do 976,6 miliona evra podrške. Međutim, isplate nisu automatske i zavise od ispunjavanja dogovorenih reformskih obaveza.
Građani BiH već su osjetili pojedine koristi evropskih integracija, među kojima su bezvizna putovanja u zemlje šengenskog prostora i pristup određenim evropskim programima.
Ipak, punopravno članstvo ostaje daleko. Za naredni korak neće biti dovoljne samo političke deklaracije i obećanja, već konkretne odluke, usvojeni zakoni i provođenje reformi koje se od BiH očekuju.