Istorijska pobjeda AfD-a u Saksoniji-Anhaltu ne može se objasniti samo antimigrantskom politikom. Postizborne analize pokazuju da su birače snažno pokretale socijalna sigurnost, ekonomija, osjećaj bezbjednosti i nezadovoljstvo saveznom vladom Fridriha Merca. Posebno važan bio je veliki priliv glasova ljudi koji ranije nisu izlazili na izbore.
Alternativa za Njemačku ostvarila je na pokrajinskim izborima u Saksoniji-Anhaltu rezultat koji je promijenio političku mapu ove istočnonjemačke pokrajine, prenosi DW.
Prema prvim rezultatima, AfD je osvojila oko 44,5 odsto glasova, više nego dvostruko u odnosu na rezultat iz 2021. godine, dok je CDU pao na svega 18,5 odsto. Izlaznost je dostigla oko 76 odsto.
Ipak, analiza biračkog ponašanja pokazuje da pobjedu AfD-a nije moguće objasniti jednostavnom tezom da su birači izašli na izbore samo zbog migracija.
Migracije važne, ali nisu bile broj jedan
Agresivna antimigrantska retorika jedan je od zaštitnih znakova AfD-a, ali podaci istraživanja birača koje je na dan izbora sproveo Infratest dimap ukazuju da migracije nisu bile dominantan razlog zbog kojeg su građani zaokruživali ovu stranku.
Među važnijim temama bili su socijalna sigurnost, mir u Evropi, ekonomska situacija i osjećaj lične bezbjednosti.
To je posebno zanimljivo jer Saksonija-Anhalt nema naročito visok udio stranog stanovništva. Prema podacima koje navodi DW, stranci čine oko devet odsto stanovništva, što je znatno ispod njemačkog prosjeka.
Istovremeno, riječ je o jednoj od ekonomski slabijih njemačkih pokrajina, koja se godinama suočava sa odlaskom mladih i kvalifikovanih radnika, nižim zaradama i nedostatkom određenih zanimanja.
Drugim riječima, AfD je uspjela da antimigrantsku poruku uklopi u mnogo širu priču o nezadovoljstvu životnim uslovima i osjećaju da etablirane stranke ne nude rješenja.
AfD preuzela povjerenje i na ekonomskim pitanjima
Još važniji pokazatelj jeste promjena percepcije kompetentnosti stranaka.
AfD je u Saksoniji-Anhaltu uspjela da potisne CDU čak i u oblastima u kojima su demohrišćani tradicionalno imali snažnu reputaciju.
Prema ranijim istraživanjima Infratest dimapa, prije izbora je samo 16 odsto građana smatralo da CDU najbolje može riješiti ključne probleme pokrajine, dok je 36 odsto povjerenje davalo AfD-u. Za poređenje, prije pet godina CDU je po tom pitanju imao 40 odsto, a AfD samo devet odsto.
To pokazuje koliko se promijenila percepcija političkih stranaka u svega nekoliko godina.
AfD više nije samo stranka protesta koju dio birača koristi da pošalje poruku vlastima. Za značajan dio stanovništva postala je stranka kojoj vjeruju da može upravljati ključnim oblastima politike.
„AfD nas razumije“
Jedan od najzanimljivijih elemenata istraživanja jeste osjećaj bliskosti koji ova stranka uspijeva da stvori sa biračima.
U postizbornim analizama veliki broj građana navodio je da AfD bolje razumije njihove probleme i zabrinutost zbog bezbjednosti i životnih uslova.
To je jedan od ključnih razloga zbog kojih sama kritika AfD-a kao ekstremističke stranke očigledno nije bila dovoljna da spriječi njen rast.
U avgustovskom istraživanju Infratest dimapa, 42 odsto građana već je preferiralo vladu koju bi predvodila AfD, naspram 41 odsto onih koji su željeli nastavak vlade pod vođstvom CDU-a.
Nekoliko sedmica kasnije AfD je na izborima otišla još dalje.
Veliki dio birača došao iz apstinencije
Jedan od najvažnijih odgovora na pitanje kako je AfD stigla do 44,5 odsto nalazi se u izlaznosti.
Stranka je uspjela da mobiliše veliki broj ljudi koji ranije nisu glasali.
Prema procjenama Infratest dimapa, oko 157.000 ljudi koji nisu glasali na izborima 2021. godine sada je glasalo za AfD.
To je za stranku ogromna politička dobit.
Visoka izlaznost, koja je bila oko 76 odsto, dakle nije automatski pomogla etabliranim strankama. Naprotiv, AfD je uspjela da značajan dio novih birača pretvori u svoje glasače.
To pokazuje da se njena podrška ne zasniva samo na tradicionalnom jezgru birača, već da je uspjela da privuče i ljude koji su ranije ostajali kod kuće.
Šamar za Merca i CDU
Izborni rezultat predstavlja i ozbiljan udarac za saveznu vladu Fridriha Merca.
CDU je pao sa 37,1 odsto 2021. godine na 18,5 odsto, što predstavlja dramatičan gubitak podrške. AfD je, sa druge strane, sa 20,8 odsto skočila na 44,5 odsto.
Prema postizbornim analizama, značajan broj građana glasanje u Saksoniji-Anhaltu koristio je i kao način da kazni saveznu vladu.
To znači da rezultat nije samo priča o pokrajinskoj politici. On predstavlja i upozorenje Merca da nezadovoljstvo njegovom vladom može direktno ojačati AfD.
Rojters ocjenjuje da je izborni rezultat veliki udarac njemačkom kancelaru i CDU-u, posebno zbog ekonomskih problema i rastućeg nezadovoljstva saveznom politikom.
AfD posebno jaka među radnicima i muškarcima
Stranka je ostvarila snažne rezultate među radnicima i samozaposlenima, ali i dalje ima izrazito izražen rodni jaz u biračkom tijelu.
Muškarci su AfD podržali znatno više nego žene.
Ipak, činjenica da je AfD postala najjača politička snaga i među ženama pokazuje da se njen uticaj više ne može posmatrati samo kao fenomen određenog dijela muške populacije.
Posebno zabrinjavajuće za tradicionalne stranke jeste to što je AfD snažnu podršku dobila i među mlađim biračima, grupom koja je dugo važila za manje prijemčivu za krajnju desnicu.
Istorijska pobjeda, ali vlast još nije sigurna
Uprkos rezultatu od 44,5 odsto, AfD ne može automatski formirati pokrajinsku vladu.
Ostale velike stranke uglavnom odbacuju saradnju sa AfD-om, pa će mogućnost formiranja vlade zavisiti od raspodjele mandata i toga da li će AfD uspjeti da obezbijedi apsolutnu većinu.
Rojters navodi da je AfD došla veoma blizu takvoj većini, ali da joj put do vlasti i dalje nije jednostavan zbog političke izolacije.
I upravo tu leži najveći paradoks izbora u Saksoniji-Anhaltu:
AfD je dobila gotovo polovinu glasova, postala ubjedljivo najjača stranka i preuzela povjerenje birača u nizu političkih oblasti – ali još nije jasno da li će taj izborni trijumf pretvoriti u stvarnu vlast.
Ono što je, međutim, već jasno jeste da se njemački politički pejzaž promijenio. Rezultat pokazuje da AfD više nije samo protestna opcija, već politička snaga koja uspijeva da mobiliše apstinente, privuče radnike i mlade i preuzme teme koje su nekada bile gotovo isključivo domen tradicionalnih stranaka.