Evropska unija je prije manje od dvije decenije imala veću ekonomiju od Sjedinjenih Američkih Država. Danas je slika potpuno drugačija. Prema podacima Međunarodnog monetarnog fonda, američki BDP bi u 2026. godini trebalo da bude veći od evropskog za više od devet biliona dolara.
Podaci iz MMF-ovog izvještaja World Economic Outlook pokazuju koliko se dramatično promijenio odnos dvije najveće zapadne ekonomije, prenosi Bankar.
Dok je EU 2006. godine imala nominalni BDP od oko 15,27 biliona dolara, američka ekonomija vrijedila je 13,82 biliona. Evropa je tada bila oko 10 odsto veća.
Samo dvije godine kasnije razlika je bila još izraženija.
EU 2008. bila 30 odsto veća od SAD
Godine 2008. BDP Evropske unije dostigao je oko 19,27 biliona dolara, dok je američka ekonomija vrijedila 14,77 biliona.
To znači da je evropska ekonomija, izražena u tadašnjim dolarima, bila čak oko 30 odsto veća od američke.
Bio je to vrhunac evropske prednosti.
Evro je istovremeno tokom ljeta 2008. dostigao vrijednost od približno 1,55 dolara, što je dodatno povećavalo vrijednost evropskog BDP-a kada se preračunavao u američku valutu.
Međutim, globalna finansijska kriza uskoro je promijenila odnos snaga.
Finansijska kriza promijenila je evropsku putanju
Kriza iz 2008. godine posebno je pogodila pojedine evropske države. Problemi sa javnim dugom i velikim deficitima postali su ozbiljan teret za dio članica, među kojima su bile Grčka, Italija, Španija, Portugal, Irska i Kipar.
Evropska dužnička kriza trajala je godinama, a kombinacija finansijske pomoći i mjera štednje ostavila je dugoročne posljedice na privredni rast.
Prekretnica je nastupila 2015. godine.
Tada je američki BDP dostigao oko 18,30 biliona dolara, dok je ekonomija EU vrijedila 16,61 bilion.
Amerika je prvi put nakon evropskog vrhunca preuzela jasnu prednost.
Brexit dodatno smanjio ekonomsku težinu EU
Samo godinu dana kasnije dogodio se još jedan veliki udarac za ukupnu ekonomsku veličinu Evropske unije.
Na referendumu u junu 2016. godine građani Ujedinjenog Kraljevstva odlučili su da napuste EU, a Brexit je formalno završen početkom 2020. godine.
Velika Britanija bila je druga najveća ekonomija Evropske unije, pa je njen odlazak automatski smanjio ukupnu ekonomsku težinu evropskog bloka.
Zbog toga podatke nakon 2020. treba pažljivo posmatrati. Pad BDP-a EU nije posljedica samo ekonomskog razvoja, pandemije ili slabijeg rasta – promijenjen je i sam sastav Evropske unije.
Pandemija i energetska kriza dodatno produbile razliku
Nakon pandemije koronavirusa dvije ekonomije krenule su različitim pravcima.
Američka ekonomija relativno se snažno oporavila, dok su evropske zemlje istovremeno počele osjećati posljedice slabijeg industrijskog rasta, energetske krize i pada konkurentnosti pojedinih sektora.
Situacija se dodatno pogoršala nakon početka rata u Ukrajini 2022. godine.
Evropa je bila posebno izložena energetskom šoku, jer je godinama zavisila od relativno jeftinog ruskog gasa.
Njemačka, najveća evropska ekonomija, posljednjih godina bilježi posebno slabe rezultate, dok su evropsku industriju dodatno pritisnuli visoki troškovi energije i sve snažnija konkurencija iz Kine.
Razlika danas je ogromna
Prema podacima za 2025. godinu, nominalni BDP Evropske unije iznosio je oko 21,23 biliona dolara, dok je američka ekonomija dostigla oko 30,77 biliona.
Za 2026. godinu MMF prognozira:
| EU | SAD | |
|---|---|---|
| BDP 2025. | 21,23 biliona $ | 30,77 biliona $ |
| BDP 2026. | 23,03 biliona $ | 32,38 biliona $ |
Ako se prognoze ostvare, ekonomija EU u 2026. godini biće velika oko 71 odsto američke ekonomije.
To je ogroman preokret u odnosu na 2008. godinu, kada je evropska ekonomija nominalno bila oko 30 odsto veća od američke.
Nije sve posljedica slabosti Evrope
Ipak, brojke treba tumačiti oprezno.
Ovo je poređenje nominalnog BDP-a izraženog u američkim dolarima, što znači da na rezultat snažno utiču devizni kursevi.
Kada evro oslabi prema dolaru, evropski BDP izražen u dolarima automatski izgleda manji, čak i ako se realna evropska proizvodnja nije toliko smanjila.
Tu su i Brexit, promjene sastava EU i različite stope inflacije.
Zbog toga se cijeli jaz između SAD i EU ne može objasniti samo time što je Amerika „proizvela više“.
Amerika ubrzala, Evropa usporila
Ipak, uprkos svim rezervama, dugoročni trend je teško ignorisati.
Od ekonomije koja je 2008. bila oko 30 odsto veća od američke, EU je stigla do ekonomije koja bi 2026. mogla predstavljati tek oko 71 odsto veličine SAD.
Iza tog preokreta nalazi se kombinacija faktora: slabiji rast produktivnosti u Evropi, demografski pritisci, visoki troškovi energije, sporije tehnološko prilagođavanje, kineska konkurencija, posljedice energetske krize i višegodišnji ekonomski šokovi.
Amerika je, s druge strane, posljednjih godina profitirala od snažnog tehnološkog sektora, velikih investicija i snažnije produktivnosti.
Najveće pitanje za Evropu zato više nije kako ponovo prestići SAD, već kako zaustaviti dalje povećavanje ekonomskog jaza.