Iako ljudi danas žive duže nego ikada ranije, sve veći broj tih dodatnih godina provode narušenog zdravlja. Novo istraživanje objavljeno u časopisu The Lancet Public Health pokazuje da produženje životnog vijeka nadmašuje poboljšanje zdravlja u gotovo svim od 204 analizirane zemlje.
Autori studije upozoravaju da zdravstveni sistemi više ne mogu biti usmjereni samo na produženje života, već i na poboljšanje njegovog kvaliteta, piše Euronews.
Na globalnom nivou, ljudi su tokom 2023. godine u prosjeku proveli 14,5 odsto života u lošem zdravstvenom stanju. Naučnici su utvrdili da duži životni vijek sve češće prati veći broj nesmrtonosnih bolesti i različitih oblika invaliditeta.
Istraživanje pokazuje da zemlje sa najdužim životnim vijekom istovremeno bilježe i više godina života provedenih u lošem zdravlju. To ukazuje da produženje života često znači i produženje perioda bolesti i invaliditeta tokom odrasle dobi, umjesto da se zdravstveni problemi odgađaju za sam kraj života.
Stanovnici najbogatijih zemalja svijeta su 2023. godine proveli 15,7 odsto života narušenog zdravlja. Najveći rast zabilježen je u Holandiji, gdje je udio života provedenog u lošem zdravlju povećan sa 13,2 odsto 1990. godine na 15,7 odsto 2023. godine.
Najveći jaz između očekivanog životnog vijeka i godina provedenih u dobrom zdravlju zabilježen je u Sjedinjenim Američkim Državama, Australiji i Kanadi. S druge strane, najmanje godina narušenog zdravlja imali su stanovnici Naurua, Solomonskih Ostrva i Laosa.
Najčešći uzroci godina provedenih u lošem zdravlju
Autori istraživanja utvrdili su da nesmrtonosna zdravstvena stanja čine 57,4 odsto globalnog jaza između ukupnog životnog vijeka i godina provedenih u zdravlju, jer produžavaju vrijeme koje ljudi žive sa invaliditetom ili hroničnim tegobama.
Među glavnim uzrocima izdvajaju se poremećaji mišićno-koštanog sistema, posebno bolovi u donjem dijelu leđa, zatim mentalni poremećaji, bolesti čula poput gubitka sluha povezanog sa starenjem, kao i nenamjerne povrede.
U siromašnijim zemljama među vodeće uzroke lošeg zdravlja spadaju i nedostatak hranljivih materija, respiratorne infekcije, tuberkuloza i zanemarene tropske bolesti.
Kao najvažnije faktore rizika istraživanje navodi visok indeks tjelesne mase, pothranjenost djece i majki, pušenje, povišen nivo šećera u krvi i zagađenje vazduha.
Upotreba droga i alkohola među deset vodećih faktora rizika nalazi se uglavnom u regijama sa visokim prihodima, dok se nesigurni seksualni odnosi kao dominantan faktor pojavljuju prvenstveno u subsaharskoj Africi.
Budućnost zdravstva: fokus na kvalitet života
Autori smatraju da rezultati istraživanja otvaraju važno pitanje održivosti sistema socijalne zaštite i načina raspodjele resursa između prevencije, liječenja i razvoja novih terapija.
Udio života provedenog u lošem zdravlju kontinuirano raste od 1990. godine, zbog čega je, kako navode, neophodno veće ulaganje u zdravo starenje.
Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) zdravo starenje definiše kao razvoj i očuvanje funkcionalnih sposobnosti koje ljudima omogućavaju kvalitetan život u starijoj dobi.
„Naši nalazi pokazuju da budući napredak u zdravlju stanovništva neće proizaći samo iz produženja života, već iz poboljšanja njegovog kvaliteta“, rekao je Kristofer Mari (Christopher Murray), glavni autor studije i direktor Instituta za zdravstvenu metriku i procjenu (IHME) pri Medicinskom fakultetu Univerziteta Vašington.
On je dodao da se napredak u zdravom starenju ne bi trebalo mjeriti samo brojem godina života, već brojem godina provedenih u dobrom zdravlju.
„Potrebna su veća ulaganja u prevenciju, dugoročno upravljanje bolestima i brigu o ljudima sa hroničnim oboljenjima kako bi se smanjio broj godina provedenih u lošem zdravstvenom stanju“, naveo je Mari.
Autori studije ističu da bi poboljšanje zdravlja usmjereno na zdravo starenje moglo donijeti veće ekonomske koristi nego samo produžavanje životnog vijeka uklanjanjem pojedinačnih bolesti.
„Unapređenje zdravog starenja zahtijevaće veći fokus na bolesti i faktore rizika koji dovode do godina života sa invaliditetom“, rekla je koautorka studije Ketrin Bisignano.
Dodala je da bi ranije djelovanje kroz prevenciju i kvalitetniju dugoročnu njegu moglo imati značajne zdravstvene, društvene i ekonomske efekte.
Zbog toga studija poziva na kontinuirana ulaganja u prevenciju, rehabilitaciju, usluge mentalnog zdravlja i podršku osobama sa hroničnim bolestima. Autori naglašavaju i važnost boljeg pristupa pomoćnim tehnologijama i integrisanim modelima dugoročne zdravstvene zaštite.