Centar za životnu sredinu podnio je tužbu protiv obnovljene i revidirane ekološke dozvole za hidroelektranu “Ulog” na rijeci Neretvi, u opštini Kalinovik, navodeći da je postupak njenog izdavanja proveden bez omogućavanja učešća javnosti.
Iz Centra ističu da građani i zainteresovana javnost nisu imali priliku da učestvuju u odlučivanju o ovom projektu još od prije 16 godina, kada je odobrena Studija uticaja na životnu sredinu. Smatraju da je time godinama uskraćivano pravo javnosti da učestvuje u donošenju odluka o projektu koji prate brojne kontroverze, incidenti i sudski postupci.
Podsjećaju da je nadležno ministarstvo odbilo zahtjev Centra za životnu sredinu i Aarhus centra u BiH za priznavanje statusa stranke u postupku obnove ekološke dozvole. Protiv te odluke pokrenut je poseban upravni spor.
Prema navodima Centra, takva odluka onemogućila je javnosti da predlaže dokaze i učestvuje u rasvjetljavanju važnih pitanja u vezi s radom hidroelektrane, uključujući i uzrok masovnog pomora ribe koji se dogodio nizvodno od HE “Ulog” u septembru 2025. godine.
Ističu da do danas nije službeno utvrđen uzrok pomora ribe, zbog čega, kako navode, postoji opravdana zabrinutost u pogledu bezbjednosti rada hidroelektrane i mogućih posljedica po životnu sredinu.
Foto: Arhiva
Dodatno navode da prilikom donošenja odluke o obnovi ekološke dozvole nije uzet u obzir naučni model međunarodnog stručnog tima, iako je, prema njihovim tvrdnjama, bio dostupan nadležnom ministarstvu.
Uprkos otvorenim pitanjima, hidroelektrani “Ulog” izdata je nova petogodišnja ekološka dozvola, iako prethodno, kako tvrde iz Centra za životnu sredinu, nisu utvrđeni niti otklonjeni svi mogući uzroci štete po životnu sredinu.
Iz Centra poručuju da građani imaju zakonsko pravo da učestvuju u odlučivanju o projektima koji mogu imati uticaj na prirodu i životnu sredinu te da je transparentno donošenje odluka jedan od osnovnih principa odgovornog upravljanja prirodnim resursima.
Za sada nema reakcije nadležnog ministarstva povodom podnesene tužbe.
Visok stepen biodiverziteta
Hidroelektrana „Ulog“ nalazi se na gornjem toku rijeke Neretve, u osjetljivom planinskom području između Kalinovika i planinskih ekosistema istočne Hercegovine. Rijeka Neretva je poznata po visokom stepenu biodiverziteta i jedinstvenim riječnim staništima, zbog čega se često navodi kao jedan od ekološki najvrijednijih vodotoka u regiji.
Projekat HE „Ulog“ godinama je predmet osporavanja ekoloških organizacija i dijela stručne javnosti, prije svega zbog načina na koji je provođena procjena uticaja na životnu sredinu i zbog dugog vremenskog razmaka između početnih dozvola i kasnijih izmjena projekta. Kritike se najčešće odnose na pitanje da li su u međuvremenu ažurirane ekološke studije u skladu sa promjenama u stanju ekosistema i savremenim standardima zaštite prirode.
Dodatni izvor kontroverzi je primjena tzv. Aarhuske konvencije, međunarodnog sporazuma koji garantuje pravo javnosti na pristup informacijama, učešće u donošenju odluka i pravnu zaštitu u pitanjima životne sredine. Ekološke organizacije tvrde da im u ovom slučaju to pravo nije u potpunosti omogućeno, posebno u postupku obnove ekološke dozvole.
U širem kontekstu, hidroenergetski projekti u Bosni i Hercegovini već godinama izazivaju rasprave između potreba za proizvodnjom obnovljive energije i zaštite riječnih ekosistema. Posebno su sporne male i srednje hidroelektrane na planinskim rijekama, gdje se često ističe rizik po riblji fond, kvalitet vode i prirodni tok rijeka.
U tom okviru se posmatra i slučaj masovnog pomora ribe nizvodno od HE „Ulog“ u septembru 2025. godine, koji je dodatno pojačao zabrinutost javnosti i otvorio pitanja o nadzoru nad radom objekta i mogućim uticajima na ekosistem.