Iako je do zvaničnog početka kampanje ostalo još nekoliko mjeseci, Republika Srpska se nalazi u predizbornom periodu. Međutim, za razliku od ranijih izbornih ciklusa, ovog puta politička scena funkcioniše po neobičnim pravilima. Poprilično zbunjujućim.
Dok vladajuća koalicija djeluje kao da je ključne odluke već donijela (iako ih još ne saopštava ), opozicija i dalje pokušava pronaći bilo šta što bi ličilo na zajednički dogovor oko kandidata za predsjednika Republike Srpske i člana Predsjedništva BiH.
U isto vrijeme, najvidljiviji politički akter u Republici Srpskoj ostaje Milorad Dodik, iako zbog pravosnažne presude ne može biti kandidat na predstojećim izborima.
Dodik posljednjih mjeseci obilazi gradove i opštine širom Republike Srpske, prisustvuje otvaranju projekata, polaže kamene temeljce, drži govore i održava političke sastanke. Iako formalno nastupa kao predsjednik SNSD-a, u dijelu javnosti stvara se utisak da se njegova politička uloga nije suštinski promijenila nakon presude koja ga je isključila sa predsjedničke funkcije. I izbornog kandidata.
Tome doprinosi i način na koji se predstavlja u javnosti. U pojedinim saopštenjima i medijskim izvještajima navodi se kao predsjednik SNSD-a, dok se u drugim prilikama jednostavno oslovljava kao predsjednik. Zbog toga Dodik i dalje ostaje centralna politička figura oko koje se vrti najveći dio političkih događaja u Republici Srpskoj.
Nasuprot tome, predsjednik Republike Srpske Siniša Karan znatno je manje prisutan u javnom prostoru. Njegovi nastupi uglavnom se svode na saopštenja, objave na društvenim mrežama i povremene prijeme delegacija, dok je rijetko prisutan na terenu i događajima koji privlače veću pažnju javnosti. Tako se stvorio svojevrsni paradoks u kojem formalna funkcija i stvarni politički uticaj ne djeluju kao ista stvar.
Pored svih ovih protokolarnih peripetija i zloupotreba službenog položaja, pitanje ko će biti kandidat vladajućeg bloka ostaje u drugom planu.
Politički analitičar Velizar Antić smatra da se Republika Srpska već nalazi u predizbornoj kampanji, ali da su okolnosti značajno drugačije nego ranije.
„Najjača partija u vlasti, SNSD, praktično je odmah presjekla svaku raspravu i saopštila da će dati oba kandidata za ključne funkcije. Manje koalicione partije na to su morale pristati i nisu se mnogo pitale oko eventualnih prijedloga svojih kandidata“, kaže Antić.
Za razliku od vlasti, opozicija već dva mjeseca pokušava postići dogovor, ali bez vidljivog napretka.
„Umjesto približavanja stavova, imamo potpuno suprotan proces. Svakog dana opozicione pozicije su sve udaljenije, a uz to imamo i sve više teških riječi i međusobnih optužbi. To stvara veliku zbunjenost među opoziciono orijentisanim biračima koji su očekivali da će se mnogo lakše doći do zajedničkog fronta“, smatra Antić.
Trenutno, jedino je Nebojša Vukanović sam sebe kandidovao za člana Predsjedništva BiH, dok je SDS kandidovao Branka Blanušu za Predsjednika Republike Srpske. Ništa drugo nije poznato.
Dodik kao centar političke moći
Komentarišući činjenicu da je upravo Dodik i dalje centralna figura političkog života Republike Srpske, Antić kaže da u tome ne vidi ništa neočekivano.
„Iako mu je zabranjeno obavljanje funkcija koje se finansiraju iz budžeta, Dodik je ostao predsjednik najjače političke partije u Republici Srpskoj i iz te pozicije crpi svoju političku moć. On je tokom proteklih dvadeset godina sistematski gradio model u kojem je politička moć koncentrisana u partiji i kod njega lično, a ne u institucijama“, navodi Antić.
Prema njegovom mišljenju, posljedica takvog razvoja događaja jeste slabljenje institucija Republike Srpske.
„Dovoljno je pogledati šta se dešavalo sa Narodnom skupštinom Republike Srpske. Imali smo situacije da se usvajaju određeni zakoni, da ih već narednog dana pojedine institucije ne poštuju, a zatim se nakon kratkog vremena donose potpuno suprotne odluke. Sve to ozbiljno je urušilo integritet institucija“, smatra on.
Sličnu dijagnozu političkih prilika daje i politička analitičarka Tanja Topić.
„Aktuelni politički trenutak liči mi na loš triler u kojem glavne uloge igraju službe i spin majstori, dok građani uglavnom statiraju i nijemo posmatraju kako se ismijava vladavina prava, pokoravaju institucije, grca u dugovima, mijenjaju stranački dresovi navodno iz principijelnih razloga i glume aktuelni i budući predsjednici“, kaže Topić.
Posebno indikativnom smatra opsjednutost političkim funkcijama.
„Bitno je ne biti bivši, a još je bitnije biti predsjednik. Čega – to je već nebitno, jer je nedorečenost postala metafora političke funkcije“, navodi ona aludirajući na političko ponašanje Milorada Dodika.
Može li opozicija preokrenuti situaciju?
Uprkos trenutnim sukobima, Antić smatra da opozicija još nije izgubila šansu.
Prema njegovim riječima, do izbora ima dovoljno vremena da se sadašnje nesuglasice prevaziđu, posebno nakon ljetne pauze i godišnjih odmora.
On ocjenjuje da bi Branko Blanuša, ukoliko ostane kandidat SDS-a i dobije podršku i Nebojše Vukanovića i Draška Stanivukovića, mogao predstavljati najšire prihvatljivo rješenje za opozicione birače.
Antić dodatno podsjeća da bi predstojeći izbori mogli biti prvi na kojima će nove tehnologije značajno smanjiti mogućnost izbornih manipulacija, dok istovremeno postoji i veliko nezadovoljstvo građana vlašću koja Republiku Srpsku vodi već dvije decenije.
Topić, međutim, upozorava da problem nije samo u odnosima među partijama.
„Preslagivanja unutar opozicionog bloka, borba za mjesto na listi, lične sujete i ambicije uvaljale su politiku u blato nekoliko mjeseci prije početka kampanje. Sve je to već viđeno. Nedostaje ona kritična masa koja promišlja politiku i koja uliva nadu da je moguće izaći iz postojeće političke žabokrečine“, zaključuje ona.
Zato Republika Srpska u politički najvažnije mjesece ulazi u neobičnoj situaciji: vlast još nije predstavila svog kandidata, opozicija još nije uspjela dogovoriti svog, ali kampanja je, po svemu sudeći, već odavno počela.