Nakon novih obilnih padavina, rijeka Drina je kod Višegrada ponovo zatrpana ogromnim nanosima otpada koji su bujice povukle sa neuređenih i ilegalnih deponija uzvodno, ali i iz susjednih zemalja.
Plastične boce, granje i komunalni otpad zaustavili su se kod brane hidroelektrane, pretvarajući površinu rijeke u plutajuću deponiju. Ekolozi upozoravaju da je riječ o problemu koji se ciklično vraća svake godine, naročito zimi, kada porast vodostaja razotkriva dugogodišnje zanemarivanje upravljanja otpadom u slivu Drine.
Iako se problem plutajućeg otpada na Drini ponavlja godinama, inicijative za njegovo rješavanje postoje, ali su uglavnom parcijalne i nedovoljno koordinisane. Regionalni projekti koji uključuju Bosnu i Hercegovinu, Srbiju i Crnu Goru fokusirani su na uklanjanje plastike i edukaciju stanovništva, dok su lokalne nevladine organizacije iz Višegrada i okolnih opština više puta organizovale akcije čišćenja i upozoravale na potrebu trajnog sistemskog rješenja.
Predstavnici nadležnih ministarstava ranije su najavljivali zajedničke mjere i bolju prekograničnu saradnju, ali ekološki aktivisti tvrde da konkretni rezultati izostaju. Bez zatvaranja divljih deponija i uspostavljanja efikasnog sistema upravljanja otpadom u cijelom slivu rijeke, upozoravaju aktivisti, sezonske ekološke krize kod Višegrada će se nastaviti ponavljati.
Dejan Furtula, predsjednik UG „Eko centar“ iz Višegrada, kaže da je trenutno situacija sa otpadom u Drini izuzetno loša i da se ova situacija ponavlja iz godine u godinu.
„U određenim periodima Drina bukvalno postaje deponija, sa ogromnim količinama plutajućeg otpada koji se zadržava na akumulacijama i obalama. To više nije incident, nego hroničan problem koji pokazuje potpuni izostanak sistemskog rješenja. Glavni uzroci su nepostojanje funkcionalnog sistema upravljanja otpadom, nelegalne deponije uz vodotoke, bacanje smeća direktno u rijeke, ali i činjenica da gradovi uzvodno ne snose nikakvu odgovornost za posljedice. Problem je i u slaboj kontroli, lošoj kaznenoj politici i izostanku regionalne saradnje“, rekao je za BUKU Furtula.
Kaže da su posljedice višestruke: uništava se biodiverzitet, ugrožavaju se ribe i ptice, narušava se kvalitet vode, a lokalno stanovništvo trpi zdravstvene posljedice. Turizam, koji se stalno promoviše kao razvojna šansa, ovakvim prizorima je direktno sabotiran.
„Reakcije su uglavnom parcijalne, ad hoc i svedene na povremeno čišćenje kada problem eskalira i dospije u javnost. Ne postoji dugoročna strategija, jasna podjela odgovornosti niti politička volja da se problem riješi trajno. Potrebno je hitno organizovano uklanjanje otpada uz podršku viših nivoa vlasti, ali to je samo prvi korak. Paralelno se moraju postaviti trajne barijere za hvatanje otpada, urediti sistem upravljanja otpadom u cijelom slivu Drine, uvesti stroge kontrole i kazne te uspostaviti regionalnu saradnju“, poručuje Furtula.
Robert Oroz, aktivista Fondacije ACT, kaže da je trenutno stanje slično kao i više godina unazad – ogromna količina smeća se sakuplja na lančanici HE Višegrad.
„Smeće se polako prikuplja i vozi na obližnju gradsku deponiju, koja konstantno gori praveći pri tome još veću štetu po okolinu“, rekao je za BUKU Oroz.
Na pitanje koji su glavni uzroci nakupljanja otpada u rijeci, Oroz ističe da veliki broj ruralnih naselja, kako u BiH tako i u susjednim zemljama, nije pokriven redovnim odvozom smeća.
„Onda se ono odlaže na ilegalne deponije, pa čak i u same vodotoke. Naravno da to nije nikakvo opravdanje za takav način odlaganja smeća, ali sigurno doprinosi tome. Druga stvar je nepostojanje nikakvog sistema za povrat i otkup ambalaže, kako se to radi u normalnim državama. Bilo je nekog govora o uvođenju depozitnog sistema prije 5-6 godina, nažalost to više niko i ne spominje“, ističe Oroz.
On kaže da spaljivanje ovakvog otpada na deponijama ima daleko više štetnih posljedica nego sam otpad.
„Niz je štetnih hemijskih reakcija i štetnih plinova koji nastaju spaljivanjem plastike i drugog otpada. Pored toga što se ti štetni nusproizvodi gorenja plastike unose u organizam disanjem, isto tako se unose i konzumiranjem hrane i vode po kojima padaju ovakve čestice. O tome se jako malo govori, iako posljedice mogu biti fatalne po organizam“, pojašnjava.
Nadležni se, kaže naš sagovornik, iz godine u godinu uglavnom samo površno uključuju u ovu problematiku, bez ikakvih konkretnih djelovanja.
Da bi se nagomilano smeće uklonilo iz Drine, Oroz smatra da trebamo uklanjati uzroke ovakvih dešavanja.
„Prije svega mislim na uklanjanje divljih deponija u dolinama rijeka. Raditi na adekvatnim sankcijama za zagađivače i, na kraju krajeva, na uvođenju depozitnog sistema za PVC i drugu ambalažu, što bi uveliko umanjilo ovakva onečišćenja rijeka“, zaključuje Oroz.
Situacija u Višegradu dokaz je da je lančanica na hidroelektrani samo privremeno i neadekvatno rješenje za dublji infrastrukturni problem. Akumulacija Drine postala je sabirni centar za otpad iz cijelog gornjeg sliva, čime se troškovi tuđeg nemara i lošeg upravljanja deponijama u uzvodnim opštinama prebacuju na jednu lokalnu zajednicu i energetski sektor.
Dokazi sa terena ukazuju na to da bez depozitnog sistema za ambalažu i proširenja obuhvata komunalnih usluga u ruralnim dijelovima BiH, Srbije i Crne Gore, čišćenje kod Višegrada ostaje uzaludan posao. Suština rješenja nije u efikasnijem bageru na brani, već u inspekcijskom nadzoru i trajnom zatvaranju divljih deponija uz pritoke poput Lima. Sve dok izostaje direktna odgovornost gradova uzvodno, ekološke krize na Drini ostaće sezonska konstanta koja se rješava kozmetički, a ne suštinski
DRINA
Rijeka Drina, sa svojim specifičnim smaragdnim tonom i čistinom u gornjem toku, predstavlja jedan od najvažnijih hidroloških i turističkih resursa regiona. Formirana od Tare i Pive, ona kroz 346 kilometara svog toka usijeca jedan od najdubljih kanjona u Evropi, čineći okosnicu biodiverziteta ovog dijela Balkana. Njene vode su stanište plemenitih vrsta ribe poput mladice, dok su obale ključne za razvoj avanturističkog turizma.