BiH je prošle godine zabilježila najveći rast plata u svijetu, ali ekonomisti upozoravaju – iza impresivnih procenata krije se surova realnost rasta troškova i pada životnog standarda.
Bosna i Hercegovina je u prošloj godini zvanično bila zemlja sa najvećim rastom plata u svijetu. Prema dostupnim podacima, zaposleni u BiH zabilježili su povećanje primanja od nešto više od 16 odsto. Poređenja radi, prosječan rast plata u Evropskoj uniji iznosio je oko 8 odsto, u Sjedinjenim Američkim Državama oko 5, dok su radnici u Velikoj Britaniji dobili tek četiri odsto veće plate.
Postavlja se ključno pitanje – da li to znači da građani BiH danas žive bolje od građana razvijenih zapadnih zemalja ili je ponovo riječ o „statističkoj iluziji“?
Ekonomski analitičar Svetlana Cenić smatra da je u ovom slučaju primjerenija ona druga definicija statistike.
– „Statistika je kao bikini – otkriva nevažne, a pokriva važne stvari“, kaže Cenić, dodajući da je podatak o rastu plata poslužio prvenstveno populističkoj svrsi.
Prema njenim riječima, povećanje plata u BiH uglavnom je rezultat rasta minimalne plate, dok su porezi i doprinosi ostali isti.
– „Time su vlasti dobile veće budžetske prihode jer je povećana osnovica za oporezivanje, dok je realan efekat rasta plata pojela inflacija“, objašnjava Cenić.
Sličan stav ima i profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Predrag Mlinarević, koji ističe da je u pitanju takozvani efekat niske baze.
– „Kada je plata niska, svaki procentualni rast izgleda impresivno. Rast od 16 odsto na platu od 1.000 KM znači 160 KM više, dok rast od 8 odsto na minimalnu platu od 2.000 evra u EU donosi čak 320 KM“, navodi Mlinarević.
On upozorava da postoje znatno relevantniji pokazatelji stvarnog životnog standarda.
– „Realni individualni nivo potrošnje u BiH iznosi svega 40 odsto u odnosu na prosjek Evropske unije, dok je standard kupovne moći još porazniji – tek 36 odsto evropskog prosjeka“, ističe Mlinarević.
Da rast plata u BiH nije rezultat zdravih ekonomskih trendova smatra i ekonomski analitičar Admir Čavalić.
– „Ovo su populističke mjere koje nisu zasnovane na realnim ekonomskim pokazateljima“, kaže Čavalić, naglašavajući da administrativno povećanje plata bez jačanja privrede neminovno vodi ka rastu cijena.
Sagovornici se slažu da je povećanje plata u BiH i dalje neophodno, ali da ono mora biti praćeno ozbiljnim ekonomskim reformama – stabilizacijom tržišta, jačanjem domaće proizvodnje i smanjenjem inflacije.
U suprotnom, upozoravaju, BiH ostaje zarobljena u začaranom krugu u kojem plate nominalno rastu, ali život postaje sve skuplji, a građani – sve siromašniji.