Više
od tri stotine i osamdeset novinara proučava beskonačan broj stranica u
milionima dokumenata koji su procurili u javnost i koje se sada nazivaju “Rajski
papiri”, a koji sadrže detalje o ofšor računima i mehanizmima za izbjegavanje
poreza velikog broja korporacija i superbogatih pojedinaca. Novinari sada objavljuju
na desetine priča koje, između ostalog, povezuju razne ruske biznismene i političare
ne samo jedne sa drugima, već i sa američkim sekretarom za trgovinu Wilburom
Rossom i američkim kompanijama kao što su Facebook i Twitter. Ali da bismo
razumjeli u potpunosti šta je tačno razotkriveno, moramo prvo razumjeti kakvu
državu je Vladimir Putin stvorio u Rusiji, piše Masha Gessen u listu The New
Yorker.
Objašnjavajući
Rusiju pod Putinom, Gessen se koristi definicijom mafijaške države koju je dao mađarski
sociolog Bálint Magyar, a koji tvrdi da je mafijaška država novi oblik režima,
koji se razlikuje od ranije poznatih autokratski režima. Prema njegovoj
definiciji, mafijašku državu vodi klan – politička porodica – koja se sastoji
iz poligarha, oligarha i poslušnika.
Vrhovni
poligarh je patrijarh, mafijaški bos. On se okružio onim što Magyar naziva
patrijarhovom “usvojenom političkom porodicom”: ljudi koji su dokazali svoju
odanost, dugogodišnjim bliskim prijateljstvom i radom ili predajom svog
bogatstva i moći. Patrijarh kontroliše sve u zemlji; on raspoređuje sva dobra i
prava. “Reinterpretirana nacija predstavlja njegovo ‘domaćinstvo’”, piše Magyar.
“On ne prisvaja, samo raspolaže.” Riječ “poligarh” kombinuje “politički” i “oligarh”;
poligarhu je prvo data politička moć, koju on koristi kako bi stekao
materijalno bogatstvo.
Zatim
su tu svima poznatiji oligarsi. Riječ je prvi put ušla u širu upotrebu u
kontekstu Rusije s kraja devedesetih; u to vrijeme ona se odnosila na muškarce
koji su izgradili svoje bogatstvo na ruševinama sovjetske privrede, a zatim
koristili svoje bogatstvo kako bi dobili političku moć. U Putinovoj mafijaškoj
državi, oni su svoju autonomiju i sve političke ambicije predali u zamjenu za
bogatstvo. Odnosno, bogatstvo pripada patrijarhu, koji velikodušno dozvoljava
oligarsima da zadrže dio tog bogatstva ili sve – ili im ne dozvoli. Oligarh
može dobiti instrukciju da ulaže u propale poduhvate, kao što je kao što je
medij koji Kremlin želi neutralisati, ili mu je dozvoljeno da ulaže sa
profitom. Oligarsi iz devedesetih koji su odbili da priznaju promijenjen
aranžman pod Putinovom vlašću izopšteni su iz političke porodice i završili su u
izgnanstvu ili u zatvoru.
Na
kraju, tu su poslušnici. Mafijaška država briše razliku između političke i ekonomske
moći, ali zadržava privid razdvojenosti; poslušnici su neophodni da bi
predstavljali poligarhe u ekonomskoj sferi i oligarhe u političkoj sferi. Oligarsi
ponekad angažuju i ekonomske poslušnike, piše Magyar, “kada ne žele da
razotkriju cijeli spektar svojih poslovnih djelatnosti koje su rezultat njihovih
političkih veza.”
Rajski
papiri su razotkrili neke od poslušnika i njihove veze sa oligarsima. Povezanost
sa vrhovnim poligarhom ne može se tačno utvrditi, ali se može jasno zaključiti,
piše Gessen.
O
sankcijama koje bi mogle uslijediti prema poslušnicima za koje se vjeruje da su
povezani sa političkom moći ili sa kriminalom, Gessen kaže da Kremlin snažnije
reaguje na sankcije prema pojedincima nego na sistemske sankcije prema ruskoj
privredi. Ona smatra da Putina naročito iritira kada Sjedinjene Američke Države
i Kanada kažnjavaju ruske poslušnike, zbog toga što jedino patrijarh ima moć da
nagrađuje i disciplinuje svoje poligarhe, oligarhe i poslušnike.
Opšte
mišljenje je da su ciljane sankcije najefektnije zbog toga što nanose štetu
oligarsima. Razdvajaju oligarhe od njihove imovine i ponekad od njihove djece
na Zapadu. Oligarsi mogu reagovati na ove mjere pobunom protiv Putina. Ali
model mafijaške države upućuje na to da sankcije djeluju tako što predstavljaju
direktniju prijetnju Putinovoj moći: sankcijama se oduzima ono što je on dao. U
mafijaškoj državi, patrijarh raspolaže sredstvima i niko ne bi smio imati moć
da poništi tu transakciju.
Izvor: The New Yorker
Prevod: Buka