Kolaps ključnog sistema atlantskih struja znatno je vjerovatniji nego što se dosad mislilo, pokazalo je novo istraživanje prema kojem su klimatski modeli s najgorim predviđanjima ujedno i najrealističniji. Naučnici su ovo otkriće nazvali “vrlo zabrinjavajućim” jer bi slom tog sistema imao katastrofalne posljedice za Evropu, Afriku i obje Amerike, piše The Guardian.
Atlantska meridionalna prevrćuća cirkulacija (AMOC) ključan je dio globalnog klimatskog sistema, a zbog klimatske krize već je na najslabijem nivou u posljednjih 1600 godina. Naučnici su još 2021. uočili znakove koji upozoravaju na moguću prelomnu tačku, a poznato je da je AMOC u Zemljinoj prošlosti već doživljavao kolaps.
Smanjena nesigurnost u predviđanjima
Klimatolozi koriste desetine različitih računarskih modela za procjenu buduće klime, ali u slučaju složenog sistema AMOC njihovi rezultati dosad su se drastično razlikovali. Predviđanja su se kretala od onih koja ne pokazuju dalje usporavanje do 2100. godine do onih koja sugerišu ogromno usporavanje od oko 65 posto, čak i uz postepeno smanjenje emisija ugljenika na neto nulu.
Novo istraživanje, objavljeno u časopisu Science Advances, kombinovalo je stvarna okeanska mjerenja s modelima kako bi se utvrdilo koji su najpouzdaniji, čime je raspon nesigurnosti znatno smanjen. Rezultati upućuju na usporavanje od 42 do 58 posto do 2100. godine, što je nivo koji gotovo sigurno vodi u kolaps.
AMOC ima ključnu ulogu u globalnom klimatskom sistemu jer donosi toplu tropsku vodu prema Evropi i Arktiku, gdje se ona hladi i tone te stvara duboku povratnu struju. Njegov kolaps pomjerio bi tropski kišni pojas o kojem zavise milioni ljudi za uzgoj hrane, gurnuo zapadnu Evropu u ekstremno hladne zime i ljetne suše te dodatno podigao nivo mora uz obale Atlantika za 50 do 100 centimetara.
Naučnici: “Vrlo zabrinjavajući rezultat”
Dr. Valentin Portman iz francuskog istraživačkog centra Inria, koji je vodio istraživanje, izjavio je: “Otkrili smo da će AMOC slabiti više nego što se očekivalo u poređenju s prosjekom svih klimatskih modela. To znači da je AMOC bliže prelomnoj tački.”
Profesor Stefan Rahmstorf s njemačkog Instituta za istraživanje klimatskih promjena u Potsdamu ocijenio je rezultate važnim i vrlo zabrinjavajućim. “Ovo pokazuje da su ‘pesimistični’ modeli, koji predviđaju snažno slabljenje AMOC-a do 2100, nažalost realistični jer se bolje podudaraju s podacima dobijenim posmatranjem”, rekao je.
“Sve sam zabrinutiji da bismo tu prelomnu tačku gašenja AMOC-a, nakon koje kolaps postaje neizbježan, mogli dostići već sredinom ovog vijeka, što je vrlo blizu”, dodao je Rahmstorf.
Rahmstorf, koji AMOC proučava već 35 godina, ističe da se njegov kolaps mora izbjeći “po svaku cijenu”. “To sam tvrdio i kad smo mislili da je vjerovatnoća gašenja AMOC-a možda 5 posto, pa smo i tada govorili da je taj rizik previsok s obzirom na ogromne posljedice. Sada se čini da je vjerovatnoća veća od 50 posto. Najdramatičnije klimatske promjene u posljednjih 100.000 godina Zemljine istorije dogodile su se upravo kada je AMOC prešao u drugo stanje”, upozorio je.
Kako globalno zagrijavanje utiče na AMOC
Do usporavanja AMOC-a dolazi jer temperature vazduha na Arktiku brzo rastu zbog globalnog zagrijavanja. Zbog toga se okean tamo sporije hladi. Toplija voda je rjeđa i stoga sporije tone u dubine. To usporavanje omogućava nakupljanje više padavina u površinskim vodama, što smanjuje njihovu slanost i gustinu te dodatno usporava tonjenje, stvarajući tako povratnu spregu koja slabi AMOC.
Sistem AMOC-a izuzetno je složen i podložan prirodnim varijacijama, što onemogućava precizna predviđanja. Ipak, naučnici sada očekuju znatno slabljenje, što samo po sebi može imati ozbiljne posljedice u narednim decenijama.
U novoj analizi smanjenje nesigurnosti proizašlo je iz identifikovanja onih modela koji bolje odražavaju slanost površine u južnom Atlantiku, za što su naučnici i ranije znali da je važan faktor. To, prema Rahmstorfu, čini ovaj rad “vrlo vjerodostojnim”.
Rahmstorf je na kraju upozorio da bi usporavanje AMOC-a do 2100. godine moglo biti čak i veće od ove nove, pesimistične procjene. Razlog je to što računarski modeli ne uključuju otopljenu vodu s grenlandskog ledenog pokrivača, koja takođe smanjuje slanost okeanskih voda. “To je dodatni faktor koji znači da je stvarnost vjerovatno još gora”, zaključio je.