Japanski naučnici rade na eksperimentalnoj vakcini koja bi jednog dana mogla pomoći u uklanjanju takozvanih „zombi“ ćelija – ostarjelih ćelija koje više ne mogu normalno da se dijele, ali ostaju u organizmu i mogu doprinositi upalama i bolestima povezanim sa starenjem.
Istraživanje profesora Torua Minamina sa Univerziteta Juntendo i njegovog tima pokazalo je obećavajuće rezultate na miševima. Životinje koje su primile eksperimentalnu peptidnu vakcinu imale su manje senescentnih ćelija, posebno u tkivima pogođenim problemima sa krvnim sudovima.
Istraživači smatraju da bi ova tehnologija u budućnosti mogla imati potencijal u liječenju bolesti povezanih sa starenjem, ali naglašavaju da je riječ o ranoj fazi istraživanja, prenosi RTCG
Šta su zapravo „zombi“ ćelije?
Senescentne ili ostarjele ćelije predstavljaju ćelije koje su prestale da se dijele, ali nisu odumrle.
Umjesto da ih organizam ukloni, one mogu ostati prisutne u tkivima i lučiti različite molekule koje utiču na okolne ćelije. Naučnici ih zbog toga slikovito nazivaju „zombi“ ćelijama.
Njihovo nakupljanje povezano je sa procesima poput hronične upale, oštećenja tkiva i različitih bolesti koje postaju učestalije sa godinama.
Prema objašnjenju stručnjaka, imunski sistem bi u idealnim okolnostima trebalo da prepozna i ukloni takve ćelije. Međutim, kako organizam stari, taj proces može postati manje efikasan.
Posljedica može biti dugotrajna, blaga upala koja dodatno opterećuje zdrava tkiva.
Kako bi eksperimentalna vakcina trebalo da djeluje?
Japanski tim pronašao je protein koji se pojavljuje u većoj mjeri na ostarjelim ćelijama i kod ljudi i kod miševa.
Na osnovu dijela tog proteina naučnici su razvili peptidnu vakcinu.
Ideja je da vakcina podstakne imunski sistem da proizvede antitijela koja prepoznaju ostarjele ćelije. Kada ih antitijela označe, bijela krvna zrnca mogu ih lakše pronaći i ukloniti.
Drugim riječima, cilj nije da vakcina „pomladi“ stare ćelije, već da pomogne organizmu da se riješi ćelija koje više ne funkcionišu kako treba.
Rezultati na miševima pokazali su smanjenje nivoa senescentnih ćelija nakon vakcinacije, što je naučnicima dalo razlog za nastavak istraživanja.
Mogla bi imati primjenu kod više bolesti
Profesor Toru Minamino smatra da bi se ovakav pristup u budućnosti mogao koristiti u liječenju određenih bolesti povezanih sa starenjem.
Među potencijalnim područjima primjene navode se krutost arterija, dijabetes i druga stanja kod kojih nakupljanje ostarjelih ćelija može imati ulogu.
Ipak, između uspješnog eksperimenta na miševima i terapije za ljude postoji ogroman put.
Potrebno je utvrditi da li je metoda bezbjedna, koliko je efikasna kod ljudi, koje bi doze bile potrebne i da li bi uklanjanje određenih senescentnih ćelija moglo izazvati neželjene posljedice.
Jedna vakcina ipak neće zaustaviti starenje
Iako izraz „vakcina protiv starenja“ zvuči spektakularno, naučnici upozoravaju da ne treba očekivati čudesno zaustavljanje procesa starenja.
Starenje je rezultat velikog broja međusobno povezanih bioloških procesa i gotovo sigurno ne postoji samo jedan uzrok koji bi se mogao ukloniti jednom terapijom.
Zbog toga je realniji cilj usporavanje pojedinih mehanizama starenja i smanjenje rizika od bolesti koje se sa godinama pojavljuju.
Istraživanja senolitika – pristupa koji nastoji da ukloni senescentne ćelije – posljednjih godina upravo zbog toga privlače sve veću pažnju naučne zajednice.
Koliko bi čovjek jednog dana mogao živjeti?
Razvoj ovakvih terapija ponovo otvara i jedno mnogo veće pitanje – postoji li granica ljudskog životnog vijeka?
Naučnici ni danas nemaju konačan odgovor.
Neke procjene govore da bi maksimalni ljudski životni vijek mogao biti oko 120–130 godina, dok drugi istraživači smatraju da još uvijek nemamo dovoljno znanja da bismo postavili čvrstu granicu.
Eksperimenti na životinjama dodatno podstiču interesovanje za ovu oblast. U pojedinim istraživanjima smanjenje broja senescentnih ćelija bilo je povezano sa produženjem životnog vijeka miševa.
Međutim, rezultat dobijen kod miševa ne može se automatski prenijeti na ljude.
„Osoba koja će uzeti prvu tabletu protiv starenja vjerovatno je već rođena“
Istraživanja usporavanja starenja posljednjih godina napreduju velikom brzinom, a naučnici istražuju različite načine da produže period života tokom kojeg čovjek ostaje zdrav i funkcionalan.
Jedan od stručnjaka uključenih u ovu oblast smatra da se ključna otkrića tek očekuju.
Ideja više nije nužno da čovjek živi beskonačno dugo, već da što duže ostane zdrav, pokretan i bez bolesti karakterističnih za duboku starost.
Ipak, japanska „vakcina protiv zombi ćelija“ za sada ostaje upravo ono što jeste – eksperimentalna terapija testirana u laboratorijskim uslovima.
Nema dokaza da trenutno može zaustaviti ili preokrenuti starenje kod ljudi, niti da predstavlja „vakcinu za besmrtnost“. Ali rezultati istraživanja otvaraju zanimljivo pitanje: šta ako bi uklanjanje ostarjelih ćelija jednog dana zaista moglo značajno usporiti neke od najtežih posljedica starenja?