Evropska unija sve ozbiljnije se priprema za mogući energetski udar tokom zime. Rast cijena gasa, slabija popunjenost skladišta i rizik od poremećaja u globalnom snabdijevanju mogli bi natjerati države članice da uvedu mjere za smanjenje potrošnje.
Ministri energetike EU o mogućim koracima razgovaraće 29. oktobra, a među opcijama koje se razmatraju su ograničavanje grijanja u javnim zgradama, gašenje nepotrebne rasvjete i smanjenje potrošnje gasa i električne energije.
Za sada, međutim, nema odluke o obaveznoj štednji energije.
Ormuski moreuz ključan za evropsku energetsku sigurnost
Posebnu zabrinutost izaziva situacija oko Ormusko moreuza, jednog od najvažnijih svjetskih pravaca za transport energenata.
Uobičajeno tim morskim putem prolazi oko petine svjetskog transporta nafte i tečnog prirodnog gasa. Njegovo eventualno dugotrajno zatvaranje dodatno bi povećalo pritisak na globalno tržište, a posljedice bi se mogle osjećati mjesecima.
Evropski komesar za energetiku Dan Jorgensen upozorio je da se EU istovremeno suočava sa krizom cijena i rizicima u snabdijevanju.
Zbog toga je državama članicama preporučio da razmotre mjere kojima bi se smanjila potrošnja prirodnog gasa, ali i omogućilo dodatno punjenje skladišta.
Među mogućim potezima su ograničavanje temperature u javnim objektima, izbjegavanje grijanja otvorenih prostora i isključivanje nepotrebne javne rasvjete.
Gas skuplji 140 odsto, skladišta ispod prošlogodišnjeg nivoa
Cijene gasa od početka rata SAD i Izraela protiv Irana porasle su za oko 140 odsto, dok je cijena barela Brent nafte u srijedu dostigla oko 110 dolara.
Evropa je posebno osjetljiva na ovakve poremećaje jer oko 80 odsto svojih potreba za gasom pokriva iz uvoza.
Dodatni problem predstavlja stanje skladišta. Prema podacima organizacije Gas Infrastructure Europe, koju prenosi Reuters, skladišta gasa u EU popunjena su oko 70 odsto, što je približno 12 procentnih poena manje nego u istom periodu prošle godine.
Podaci koje je objavio Euronews pokazuju da je popunjenost 20. oktobra iznosila 74 odsto, što predstavlja najniži nivo za taj period još od 2011. godine.
Operateri gasnih transportnih sistema upozoravaju da bi, u slučaju snažnog talasa hladnoće, Evropi moglo nedostajati između 12 i 15 odsto gasa u odnosu na potražnju.
Brisel traži zajednički odgovor
Jedno od ključnih pitanja biće da li će države članice eventualne mjere štednje sprovoditi pojedinačno ili kroz koordinisani odgovor na nivou cijele EU.
Zajednički pristup mogao bi da smanji rizik od međusobnog nadmetanja država za ograničene količine energenata. S druge strane, članice imaju različite potrebe, nivoe zavisnosti od gasa i energetske sisteme.
Evropska komisija razmatra i mogućnost objedinjavanja potražnje za energijom, kako bi se potrebe država članica mogle bolje koordinisati i kako bi se energenti u slučaju krize efikasnije raspoređivali.
Istovremeno, Međunarodna agencija za energetiku spremna je da koordinira dodatno oslobađanje hitnih rezervi nafte ukoliko države članice to zatraže.
Španija je najavila oslobađanje 4,4 miliona barela iz strateških rezervi, dok je Saudijska Arabija ponudila dodatne količine nafte za evropsko tržište tokom perioda od kraja oktobra do sredine novembra.
Da li Evropu čekaju restrikcije?
Za sada nema odluke o uvođenju obaveznih mjera štednje na nivou Evropske unije.
Ipak, činjenica da se već razmatraju ograničavanje grijanja javnih objekata, smanjenje rasvjete i druge mjere govori da Brisel ozbiljno računa na mogućnost produžene energetske krize.
Ako poremećaji u snabdijevanju potraju, pred evropskim vladama biće težak izbor između smanjenja potrošnje, zaštite domaćinstava i očuvanja konkurentnosti industrije.
Predstojeći sastanak ministara energetike 29. oktobra trebalo bi da pokaže da li će se države članice odlučiti za zajednički odgovor ili će svaka od njih samostalno tražiti način da obezbijedi dovoljno energije za zimu.