Na današnji dan, 31. jula 1941. godine, jedan od najmoćnijih ljudi nacističke Njemačke, Hermann Göring, uputio je pisanu naredbu Reinhardu Heydrichu, šefu Sigurnosne službe (SD) i visokom oficiru SS-a, da pripremi plan za sprovođenje takozvanog “konačnog rješenja jevrejskog pitanja”. Taj dokument smatra se jednim od ključnih koraka ka organizovanom provođenju Holokausta.
Antisemitizam u središtu nacističke ideologije
Nakon dolaska na vlast 1933. godine, nacistička partija na čelu s Adolfom Hitlerom zasnovala je svoju politiku na rasističkoj ideologiji i antisemitizmu. Jevreji su predstavljani kao neprijatelji njemačkog naroda i okrivljavani za ekonomske, političke i društvene probleme zemlje.
Diskriminacija je ubrzo postala dio državne politike. Donošenjem Nirnberških zakona 1935. godine Jevrejima su oduzeta osnovna građanska prava, a njihov status određen je prema rasnim kriterijumima.
Rat donio eskalaciju progona
Izbijanjem Drugog svjetskog rata 1939. godine nacistički progon Jevreja postao je još brutalniji. Nakon okupacije Poljske i drugih evropskih zemalja uslijedila su masovna zatvaranja u geta, prisilna preseljenja i pogubljenja.
Posebno zloglasne bile su jedinice Einsatzgruppen, koje su na okupiranim područjima Istočne Evrope vršile masovna strijeljanja Jevreja, Roma i drugih grupa koje je nacistički režim smatrao nepoželjnima. Međutim, nacistički vrh je tokom 1941. godine počeo da razvija centralizovan i sistematski plan za potpuno uništenje jevrejskog stanovništva.
Göring i Heydrich
Kao Hitlerov bliski saradnik, Hermann Göring imao je važnu ulogu u koordinaciji nacističke politike. Reinhard Heydrich, jedan od najuticajnijih ljudi SS-a, bio je zadužen za organizaciju represivnog aparata i kasnije je postao jedan od glavnih organizatora Holokausta.
Njihova saradnja tokom ljeta 1941. godine označila je prelazak sa dotadašnjih progona i masovnih ubistava na planski organizovan genocid.
Naredba koja je promijenila tok istorije
U dokumentu od 31. jula 1941. godine Göring je Heydrichu naložio da pripremi “sveobuhvatan plan” za rješavanje “jevrejskog pitanja” na teritorijama pod njemačkom kontrolom.
Iako se u tekstu naredbe ne pominje direktno istrebljenje, izraz “konačno rješenje” (njem. Endlösung) kasnije je postao sinonim za sistematski genocid nad evropskim Jevrejima. Dokument je predviđao koordinaciju različitih nacističkih institucija radi sprovođenja plana.
Istoričari ističu da je birokratski i eufemistički jezik prikrivao stvarnu namjeru nacističkog režima. U trenutku izdavanja naredbe masovna ubistva Jevreja na istočnom frontu već su bila u toku.
Formalizacija Holokausta
Göringova naredba predstavlja jedan od najvažnijih administrativnih koraka u organizovanju Holokausta. Iako su masovna ubistva već bila započela, ovim dokumentom nacistički režim krenuo je ka centralizovanom i industrijski organizovanom sistemu uništavanja ljudi.
Heydrich je nekoliko mjeseci kasnije, 20. januara 1942. godine, sazvao konferenciju u Wannseeu, na kojoj su visoki nacistički zvaničnici razradili logistiku “konačnog rješenja”. Dogovorena je deportacija Jevreja iz cijele Evrope u logore smrti, gdje su sistematski ubijani, uglavnom u gasnim komorama.
Holokaust – jedan od najvećih zločina u istoriji
Od 1942. do kraja rata nacistička Njemačka sprovela je Holokaust kroz mrežu koncentracionih i logora smrti, među kojima su najpoznatiji Auschwitz-Birkenau, Treblinka i Sobibor.
Procjenjuje se da je u Holokaustu ubijeno oko šest miliona Jevreja, kao i milioni drugih žrtava, uključujući Rome, političke protivnike, osobe s invaliditetom, homoseksualce i druge grupe koje je nacistički režim progonio.
“Konačno rješenje” ostalo je simbol jednog od najtežih i najsistematičnijih zločina protiv čovječnosti u modernoj istoriji.