Njemačku potresa jedan od najvećih obavještajnih skandala posljednjih godina. August Haning, bivši šef Savezne obavještajne službe Njemačke (BND), uhapšen je zbog sumnje na špijunažu, odavanje državnih tajni i veleizdaju. Istražitelji sumnjaju da je tokom više od decenije pribavio gotovo 2.000 dokumenata ove službe, a trag do njega otvorila je odvojena istraga o otmici djece u porodičnom sporu.
Haning je na čelu BND-a bio od 1998. do 2005. godine. Prema navodima njemačkog tužilaštva, nakon odlaska iz službe nastavio je da dolazi do povjerljivih podataka preko nekadašnjeg saradnika, označenog kao Manfred D, koji je ostao zaposlen u obavještajnoj službi.
Slučaj izaziva posebnu zabrinutost jer su, prema dosadašnjim informacijama, među dokumentima bili i materijali namijenjeni internim obavještajnim analizama i državnom vrhu. Haning negira da je počinio krivična djela koja mu se stavljaju na teret.
Gotovo 2.000 dokumenata BND-a završilo u rukama bivšeg šefa
Prema navodima njemačkog tužilaštva, Haning je od 2010. do juna 2022. godine od nekadašnjeg saradnika dobijao povjerljive dokumente u zamjenu za novac. Istražitelji sumnjaju da je na taj način pribavio približno 2.000 dokumenata, od kojih su mnogi sadržavali klasifikovane informacije namijenjene isključivo internoj upotrebi BND-a.
Haning je nakon odlaska iz državne službe radio kao nezavisni bezbjednosni konsultant, sarađujući sa poslovnim ljudima i drugim uticajnim klijentima. Tužilaštvo sumnja da je informacije dobijene iz BND-a koristio u svom konsultantskom radu, kao i za pripremu materijala namijenjenih stranim obavještajnim kontaktima.
Istražitelji zasad nisu javno identifikovali sve strane kojima su informacije navodno prosljeđivane. Njemački i međunarodni mediji izvještavali su o mogućim vezama sa Azerbejdžanom, dok je Reuters 9. oktobra prenio i izvještaj magazina „Der Spiegel“ o Haningovim dugogodišnjim kontaktima sa bivšim visokim kineskim vojnim zvaničnikom Vang Đenžengom.
Te informacije same po sebi ne dokazuju da je Haning radio za bilo koju od tih država. Njemačke vlasti još nisu javno razjasnile kome je tačno navodno odavao povjerljive podatke.
Slučaj otmice djece pokrenuo istragu
Do Haninga se došlo tokom odvojene istrage o slučaju Kristine Blok, njemačke poslovne žene čija se porodica povezuje sa poznatim lancem restorana sa biftecima.
Blok je u dugotrajnom sporu oko starateljstva sa bivšim suprugom, danskim bankarom Stefanom Hanselom. Njihovo dvoje mlađe djece odvedeno je iz Danske u Njemačku tokom novogodišnje noći, na prelazu iz 2023. u 2024. godinu. Zbog ovog slučaja vodi se sudski postupak, a Blok negira da je naredila otmicu.
Prema navodima tužilaštva, Haning je bio uključen u planiranje operacije kojom je djecu trebalo vratiti majci. Istražitelji su ispitivali i ulogu njegove bezbjednosne konsultantske firme i kontakata koje je imao u međunarodnim obavještajnim krugovima.
Pretresi sprovedeni u septembru 2025. godine, u okviru istrage povezane sa slučajem Blok, doveli su do otkrića dokumenata BND-a. To je otvorilo zasebnu istragu o mogućem odavanju državnih tajni i vezama sa stranim obavještajnim službama.
Bivši šefovi izraelskih službi u priči o otmici
U istrazi o otmici pominju se i bivši visoki izraelski obavještajci Jakov Peri, nekadašnji šef unutrašnje bezbjednosne službe Šin Bet, i Dani Jatom, bivši direktor Mosada.
Prema navodima iz slučaja, Peri je bio povezan sa angažovanjem tima koji je učestvovao u operaciji, dok se Jatom takođe pominjao u vezi sa kontaktima i planiranjem. U operaciji je, prema izvještajima, učestvovao i Dejvid Barkej, bivši pripadnik izraelskih bezbjednosnih struktura.
Detalji o odgovornosti pojedinaca predmet su sudskih i istražnih postupaka, pa se njihove navodne uloge ne mogu predstavljati kao pravosnažno utvrđene činjenice. Haning negira umiješanost u otmicu, a Peri je takođe odbacio optužbe. Jatom je izjavio da nema veze sa slučajem.
Haning je ranije javno govorio o bliskim poslovnim odnosima i prijateljstvima sa Jatomom i drugim bivšim izraelskim bezbjednosnim zvaničnicima. Jatom i Haning bili su povezani i sa kompanijom za sajber-bezbjednost „World Health Energy Holdings“, što dodatno objašnjava poslovnu dimenziju njihovih kontakata, ali samo po sebi ne predstavlja dokaz nezakonitog djelovanja.
Skandal koji otvara pitanje bezbjednosti njemačkih tajni
Slučaj je izazvao zabrinutost zbog mogućeg ugrožavanja povjerljivih podataka i odnosa Njemačke sa partnerskim obavještajnim službama. Prema izvještaju „Financial Timesa“, partnerske službe, uključujući američku CIA-u i britanski MI6, traže pojašnjenja o tome da li su njihovi podaci mogli biti kompromitovani.
Posebno osjetljivim slučaj čini činjenica da je Haning godinama bio na čelu institucije čiji je zadatak zaštita državnih interesa i prikupljanje obavještajnih podataka iz inostranstva.
Istraga bi zato mogla imati posljedice i po pravila koja uređuju postupanje bivših visokih državnih službenika nakon odlaska sa funkcije, naročito kada nastavljaju rad u privatnom bezbjednosnom sektoru.
Za sada, međutim, ostaju otvorena ključna pitanja: kome su informacije navodno bile namijenjene, koliko je podataka zaista proslijeđeno i da li je došlo do konkretne štete po njemačku ili savezničku bezbjednost.
Odgovori će zavisiti od daljeg toka istrage i dokaza koji budu predstavljeni u sudskom postupku