Bila je to jedna od najvećih finansijskih priča devedesetih. Hiljade građana svakodnevno su stajale u redovima ispred filijala Jugoskandik banke, uvjerene da su pronašle mjesto na kojem njihov novac ne samo da je siguran, već i da će se uvećavati brže nego što je tada izgledalo moguće.
U jednom momentu je sve stalo.
Kada je finansijska piramida počela da se urušava, iza nje nisu ostali samo prazni računi i hiljade oštećenih građana. Ostalo je i pitanje koje se postavlja već više od tri decenije: Gde je završio sav taj novac?
Milioni maraka, hiljade štediša i pitanje bez konačnog odgovora
Jugoskandik je početkom devedesetih postao simbol brzog bogaćenja. U vrijeme sankcija, hiperinflacije i potpunog ekonomskog haosa, obećanja o visokim kamatama djelovala su kao jedini izlaz za mnoge građane.
Novac je pristizao iz svih krajeva tadašnje Jugoslavije. Ljudi su prodavali automobile, stanove, pa čak i porodična nasljedstva kako bi uložili u štednju koja je obećavala nevjerovatne prinose.
Kada je sistem prestao da funkcioniše, uslijedio je šok. Hiljade porodica ostale su bez ušteđevine, a javnost je počela da postavlja pitanje koje ni danas nema jednostavan odgovor – gdje je završio novac koji se slivao u blagajne Jugoskandika?
Činjenice i glasine
Tokom godina pojavile su se brojne teorije.
Jedni su tvrdili da je dio novca iznijet iz zemlje, drugi da je završio u nekretninama i privatnim poslovima, treći da su ogromne količine gotovine nestale neposredno prije konačnog kolapsa sistema.
Pominjali su se tajni transporti novca, skriveni računi i trezori, ali većina tih tvrdnji nikada nije dobila sudski potvrđen epilog niti je potkrepljena dokazima koji bi razriješili misteriju.
Upravo zato priča o Jugoskandiku i danas živi između istorijske činjenice i urbane legende.
Šta se naučilo i naslijedilo iz ove priče?
Ekonomisti danas Jugoskandik navode kao jedan od najpoznatijih primjera finansijske piramide na ovim prostorima.
Mnogi smatraju da je upravo iskustvo iz devedesetih trajno promijenilo odnos građana prema štednji i ulaganjima. Nepovjerenje prema obećanjima o brzoj i sigurnoj zaradi, koje je i danas prisutno kod dijela stanovništva, često se dovodi u vezu upravo sa tim periodom.
Misterija koja i dalje privlači pažnju
Tri decenije kasnije, mnogi akteri više nisu među živima, dokumentacija je nepotpuna, a odgovori koje su očekivale hiljade štediša nikada nisu u potpunosti stigli, piše Telegraf.
Zbog toga Jugoskandik nije ostao upamćen samo kao jedna od najvećih finansijskih afera u istoriji regiona, već i kao jedna od njegovih najvećih ekonomskih misterija.
Ono što i danas mnoge tišti i pitanje koje se i danas može čuti među ljudima zvuči isto kao i prije trideset godina: Ako su milioni maraka uplaćeni u blagajne, gdje je sav taj novac na kraju završio?