U toj akciji proterano je najmanje 220.000 stanovnika nekadašnje Republike Srpske Krajine, pokazuju podaci dokumentacionog centra “Veritas”.
U hrvatskoj-vojno policijskoj akciji “Oluja”” koja je započela 4. avgusta 1995. godine masivnom vojnom akcijom oružanih snaga Republike Hrvatske, uz podršku NATO, kao i jedinica Hrvatskog vijeća odbrane (HVO) i Armije BiH (ABiH), izvršena je agresija na prostor Republike Srpske Krajine, odnosno sjever Dalmacije, Liku, Kordun i Baniju.
Do agresije je došlo uprkos činjenicama da se ta oblast nalazila pod zaštitom UN-a, kao sektori “Jug” i “Sjever”, kao i da su predstavnici RSK u Ženevi i Beogradu prihvatili prijedlog međunarodne zajednice o mirnom razrešenju.
Među stradalima, prema podacima Veritasa, nalazi se 1.196 (65%) civila, od kojih su oko tri četvrtine bili stariji od 60 godina. Među žrtvama se nalazi 544 (29%) žena, od kojih su oko četiri petine bile osobe starije od 60 godina. Takođe, prema podacima Veritasa, od ukupnog broja žrtava do sada je rasvjetljena sudbina 951 lica, dok se na evidenciji nestalih još uvek vodi 894 osobe, među kojima je 632 civila (315 žena).
U akciji “Maestral” koja je bila produžetak “Oluje”, hrvatske oružane snage u sadejstvu sa Petim korpusom armije BiH, ubile su 655 i prognale oko 125.000 srpskih stanovnika s područja 13 opština u BiH.
Odluka o početku akcije “Oluja” je na prijedlog tadašnjeg komandanta sektora Jug hrvatskog generala Ante Gotovine, donijeta na Brionima 31. jula 1995.
Na tom sastanku u Titovoj vili na Brionima, predsjednik Hrvatske Franjo Tuđman je jasno definisao cilj operacije poručivši da treba nanijeti “takve udarce Srbima da praktično nestanu s ovih prostora”.
U prvostepenoj presudi haškog Tribunala, aprila 2011. bilo je ocijenjeno da je “Oluja” bila udruženi zločinački poduhvat, na čelu s tadašnjim predsjednikom Tuđmanom, čiji je “cilj bio prisilno i trajno uklanjanje srpskog stanovništva i naseljavanje tog područja Hrvatima”.
Tribunal je drugostepenu presudu donio 17. novembra 2012. i njome oslobodio krivice hrvatske generale Gotovinu i Mladena Markača.
Oni su oslobođeni krivice za progon srpskog stanovništva iz Kninske krajine 1995, čime je poništena prvostepena presuda kojom je Gotovina bio osuđen na 24 godine, a Markač na 18 godina zatvora. Žalbeno vijeće je oslobodilo optužene po svim tačkama optužbe, mada nisu negirani zločini utvrđeni u prvostepenoj presudi.
Akcija “Oluja” se nalazi i pred Međunarodnim sudom pravde (MSP) u sporu o genocidu po uzajamnim tužbama Hrvatske i Srbije, o čemu je glavni pretres održan u Palati pravde u Hagu od 3. marta do 1. aprila ove 2014. godine.
Srbija u kontratužbi insistira da tokom ratova devedesetih na području Hrvatske (odnosno bivše RSK) isključivo akcija “Oluja” može da se potpuno odredi kao genocid po definiciji iz Konvencije UN-a o sprječavanju i kažnjavanju genocida.
U Hrvatskoj je 5. avgust državni praznik koji se slavi kao Dan pobjede i domovinske zahvalnosti za akciju “Oluja” kojom su pod hrvatsku upravu vraćeni posljednji dijelovi teritorije koje su držali pripadnici srpskih vojnih jedinica. Od 2000. taj dan se obilježava i kao Dan oružanih snaga Hrvatske.
“Ne želimo da iko bude zaboravljen”
Na pravoslavnom groblju u Dvoru, u Sisačko-moslovačkoj županiji, u nedjelju je održan komemorativni skup u spomen na Srbe ubijene i nestale tokom i poslije akcije hrvatske vojske i policije “Oluja”, avgusta 1995. godine.
Skupom sjećanja, u organizaciji “Dokumente” – Centra za suočavanje s prošlošću, Srpskog narodnog veća (SNV) i Građanskog odbora za ljudska prava, podsjetilo se na mjesta stradanja, upozorilo na sporost ekshumacije i identifikacije, i na još nedjelotvorno procesuiranje ratnih zločina, saopštili su organizatori.
“Kada govorimo o vojno-policijskoj akciji ‘Oluja’, ne može biti istinskog slavlja jer su počinjeni zločini za koje niko nije odgovarao. A svjesti o tome da bi neko trebalo da odgovara, ima manje nego što to stoji u zakonu. Kako je nema ni kod opšte javnosti, nema je ni kod onih koji čitaju i služe po zakonima. Ne želimo da iko bude zaboravljen jer znamo šta to znači kada se žrtve ne spominju”, rekao je na skupu predsjednik SNV i poslanik u Saboru Milorad Pupovac.
Predstavnik Koordinacija srpskih udruženja porodica nestalih i ubijenih u bivšoj Jugoslaviji iz Beograda Dragan Pjevač prisjetio se ubijenih u izbjegličkoj koloni, kao i supružnika 68-godišjeg Petra i 70-godišnje Ljubice Šašo koji su ubijeni poslije akcije “Oluja” pošto su se u Dvoru predali pripadnicima Hrvatske vojske.
Voditeljka “Dokumente”, Vesna Teršelič poručila je da su ekshumacija na poznatim lokacijama i identifikacija nedopustivo spori.
“Hrvatska mora da nađe način za pamćenje svih ubijenih civila i zarobljenih vojnika. Treba ih se sjetiti sa žaljenjem jer je to preduslov za izgradnju povjerenja koje je nakon svih posljednjih negativnih događanja zaustavljen”, upozorila je Teršelič.
Ocijenila je da je važno da se tokom obilježavanja Dana domovinske zahvalnosti, 5. avgusta u znak sjećanja na akciju “Oluja”, nađe mjesto i način za sjećanje na ubijene tokom i poslije te akcije.
“Očekujemo da nadležne institucije pokrenu istražne radnje i sudske procese jer to je važno za sve u Hrvatskoj”, naglasila je Teršelič.
Parastos za žrtve služio je u crkvi Sv.Georgija u Dvoru paroh Radoslav Anđelić. Na pravoslavnom groblju u Dvoru, gdje je održan komemorativni skup, sahranjene su 64 srpske žrtve, uglavnom civili, poginuli tokom i poslije “Oluje”.
Po podacima Hrvatskog helsinškog odbora, tokom i poslije “Oluje” evidentirano je 677 civilnih žrtava, i oko 20.000 uništenih objekata. U procesuiranju krivičnih djela ratnog zločina tokom i poslije “Oluje”, do sada postoji samo jedna pravosnažna presuda pred hrvatskim pravosuđem i to za zločine u Prokljanima i Mandićima, podsjeća “Dokumenta”.
Državno tužilaštvo Hrvatske je prije tri godine saopštilo da su evidentirana 24 ratna zločina počinjena tokom i posle “Oluje” u kojima je ubijeno 156 osoba. Za te zločine procesirano je samo deset bivših pripadnika hrvatske vojske i policije. Većina drugih postupaka i dalje je u fazi istrage.