Leni Riefenstahl bila je njemačka rediteljka, producentkinja, fotografkinja i umjetnica, poznata po svom radu tokom Trećeg rajha. Vrhunac karijere doživjela je u godinama uoči Drugog svjetskog rata, kada je stvarala filmove koji su služili nacističkoj propagandi. Iako je nakon rata nastojala umanjiti svoju političku povezanost s nacističkim režimom, njeno ime ostalo je neraskidivo vezano za propagandnu kinematografiju nacističke Njemačke.
Istovremeno, Riefenstahl je ostala upamćena kao izuzetno inovativna filmska umjetnica. Brojne tehnike snimanja koje je koristila kasnije su postale dio standardnog filmskog jezika.
Umjetnica od samog početka
Leni Riefenstahl rođena je 1902. godine u Berlinu. Od mladosti je pokazivala veliki interes za umjetnost i scenski nastup. Studirala je balet, a potom se posvetila glumi, pojavivši se u nekoliko filmova. Paralelno s glumačkom karijerom razvijala je interesovanje za režiju i filmsku produkciju.
Važnu ulogu u njenom profesionalnom razvoju imao je reditelj Arnold Fanck, koji joj je postao mentor i omogućio da stekne iskustvo u filmskoj produkciji.
„Trijumf volje“
Godine 1935. premijerno je prikazan njen film „Trijumf volje“, dokumentarac o šestom kongresu Nacionalsocijalističke njemačke radničke partije, održanom u Nirnbergu 1934. godine.
Riefenstahl je događaj prikazala grandiozno i spektakularno, stvarajući sliku masovne discipline, snage i jedinstva nacističkog pokreta. Film je bio otvorena propaganda i jedan od najpoznatijih primjera korištenja kinematografije u službi političke ideologije.
Uprkos propagandnoj svrsi, filmu se i danas priznaje veliki uticaj na razvoj filmskog jezika. Riefenstahl je koristila veliki broj kamera, različite uglove snimanja, dinamične pokrete kamere i pažljivo montirane kadrove kako bi politički skup pretvorila u vizuelni spektakl.
„Olympia“ – novi pristup sportskom filmu
Nakon uspjeha „Trijumfa volje“, Riefenstahl je dobila zadatak da snimi film o Olimpijskim igrama u Berlinu 1936. godine.
Rezultat je bio film „Olympia“, koji je donio niz inovacija u načinu snimanja sportskih događaja. Riefenstahl i njen tim koristili su različite položaje kamera, snimanje iz neuobičajenih uglova, dinamične kadrove i tehnike koje su omogućavale da se pokret sportista prikaže na dotad rijetko viđen način.
Posebnu pažnju posvetila je snimanju atletičara, skakača i plivača, uključujući i podvodne kadrove. U filmu je veliku ulogu imala i montaža, kao i pažljivo povezivanje različitih kadrova.
„Olympia“ je istovremeno bila umjetnički ambiciozan film i dio nacističke propagande, jer je Olimpijske igre u Berlinu predstavila u skladu s vizuelnom estetikom režima.
Nakon rata
Nakon pada nacističke Njemačke, Riefenstahl su zarobile američke snage. Poslijeratne godine obilježila su brojna ispitivanja i procesi denacifikacije. Iako nikada nije osuđena kao ratni zločinac, njena povezanost s nacističkim režimom ostala je predmet brojnih kontroverzi.
Riefenstahl je tvrdila da nije bila politički aktivna i da je prvenstveno bila umjetnica koja je prihvatila filmske zadatke koje je dobijala od tadašnje vlasti. Ipak, činjenica da je stvarala neke od najvažnijih propagandnih filmova nacističkog režima značajno je obilježila njeno nasljeđe.
Nakon rata teško je pronalazila sredstva i distributere za svoje filmske projekte. Tokom pedesetih i šezdesetih godina karijeru je djelimično nastavila kroz fotografiju i izložbe.
Kasnije se bavila fotografisanjem afričkih plemena i podvodnom fotografijom, a ostala je aktivna duboko u starosti.
Leni Riefenstahl umrla je 2003. godine u svom domu u Pöckingu, u Bavarskoj, u 101. godini života.
Njeno nasljeđe i danas izaziva snažne rasprave. S jedne strane, smatra se jednom od najinovativnijih filmskih umjetnica 20. vijeka, dok je s druge strane njeno ime trajno povezano s nacističkom propagandom. Upravo zbog toga Riefenstahl predstavlja jedan od najsloženijih primjera odnosa između umjetnosti, politike i propagande.