Za Štefana Šmica to je projekat života. Kelnski arhitekta sa drugim
urbanistima planira ekološki grad – usred mongolske stepe. Za sada se
tamo još nište ne nazire. Ali narednih decenija tu će nastati Majdar
siti, novi urbani centar Mongolije: sa prostorom za 300.000 stanovnika,
univerzitetom, brojnim muzejima i religioznim centrima, turističkim
destinacijama i prostorom za filmsku industriju.
Čak bi i sedište vlade
jednoga dana tamo trebalo da se preseli iz Ulan Batora. Za sjedište je
već predviđeno mjesto na kome će se nalaziti. „Već u aprilu“, uvjeren je
Šmic, „mongolski parlament će odobriti izgradnju“. Budući grad najprije je
planiran za oko 20.000 stanovnika, ali građevinski projekat malo po
malo postaje projekat od nacionalnog značaja – previše je neizvesna
situacija u Ulan Batoru, glavnom gradu, udaljenom samo 30 kilometara
vazdušne linije.
Negativne strane urbanizacije
Foto: Francisco Anzola / Flickr.com
Nedostatak stambenog prostora, prevelik broj stanovnika i saobraćajni
kolaps zapravo bi trebalo da su u Mongoliji nepoznati jer je to zemlja
sa najmanjom gustinom naseljenosti na svijetu. Tek nešto više od tri
miliona ljudi živi u toj zemlji – manje nego u Berlinu, ali na području
četiri i po puta većem od Njemačke. I upravo s tim problemima se bore
mnogi žitelji Mongolije. Glavni grad Ulan Bator puca po svim šavovima.
Život u stepi mnogim Mongolima postaje težak, manje privlačan i bez
perspektive. Oni hoće da budu dio napretka. Dakle, sele se u glavni
grad. Ali on leži u dolini i životni prostor je zato tijesan.
„Ulan Bator je zapravo građen za 600.000 stanovnika, ali trenutno u
njemu živi preko 1,2 miliona ljudi“, objašnjava kelnski urbanista Štefan
Šmic. „Cijene nekretnina su gigantske, više nego u Evropi“, dodaje Šmic.
„Čovjek sa prosječnim primanjima ne može sebi da priušti stan u Ulan
Batoru. I iznajmljivanje našeg biroa u tom gradu košta više nego u
Kelnu.“ Porast broja stanovnika prvenstveno otpada prije svega na nomade
koji se naseljavaju u okolini grada. „Oni mogu slobodno da izaberu mjesto
na kome će se naseliti. Onaj ko u gradu pronađe posao, traži mesto u
blizini gdje će živjeti. Za grijanje koriste sirov ugalj i dim se širi
iznad grada“, priča Šmic. Ali problem nije samo zagađenost vazduha:
infrastruktura, snabdijevanje vodom i strujne mreže u međuvremenu su
preopterećeni.
„Grad rasterećenja“ na jugu
Iz tog razloga vlasti Mongolije uz pomoć urbanista kao što je
Štefan Šmic, planiraju izgradnju Majdar sitija, „grada koji će
rasteretiti“. Planiran je po strogim ekološkim pravilima, sa sopstvenim
rezervama vode. Biće snabdijevan iz obnovljivih energetskih izvora i imaće
decentralizovan stambeni i saobraćajni koncept. „Sa okolnih planina
skupljaće se kišnica koja će se slivati u jezero“, objašnjava Šmic.
Jezero će istovremeno služiti i kao obližnje odmaralište za stanovnike.
Topla voda dolaziće iz fotonaponskih postrojenja, a struja iz što je
više moguće obnovljivih izvora energije, kao što su vjetrenjače.
„Uslovi
za to su u Mongoliji veoma povoljni“, kaže Šmic. „Zimi gotovo neprekidno
sija sunce, a područje je veoma vjetrovito“. Već postojeći park
vjetrenjača u blizini, trebalo bi da bude proširen i da snabdijeva i Majdar
siti potrebnom energijom. Južno od budućeg grada već su rezervisana
mjesta za održivu poljoprivredu. Ona bi grad trebalo da snabdijeva životnim
namirnicama. Pojedini dijelovi grada biće nezavisni jedni od drugih, sa
svojim centrima. „Biće to grad kratkih puteva“, objašnjava Šmic, „u kome
će gradski prevoz i elektro automobili imati prednost.“ Njemačko društvo
za održivu gradnju (DGNB) sertifikovaće Majdar siti sa međunarodno
priznatom potvrdom ekološkog grada.
Iskustva planiranja iz Kine i Mongolije
Arhitektonska kancelarija RSAA, u kojoj Šmic radi, ima veliko
iskustvo sa građevinskim projektima, naročito u Kini i Mongoliji. Prije
više od deset godina ona je učestvovala i pobijedila na konkursu za
planiranje kineskog ekološkog grada Tjencin. „To nam je zaista dalo
vjetar u leđa u Aziji“, govori Šmic. „Danas je više od 50 odsto naših
projekata vezano za Aziju“. Njegova kancelarija u Mongoliji trenutno
planira nekoliko projekata, a najveći je, bez sumnje, Majdar siti.
Nacrt je završen i sada se kreće u realizaciju. Za sada se, osim donjeg
dijela Budine statue, od grada još ne nazire ništa. Statua bi trebalo da
bude visoka 54 metara i biće vjersko-politički centar grada. Do 2030.
godine biće završena prva faza izgradnje, za oko 90.000 stanovnika. „Ali
sa takvim vremenskim planovima nije uvijek lako, mnogo je faktora koji na
to utiču“, kaže Šmic. Jednom mjesečno on odlazi na nedjelju dana u
Mongoliju, traži podršku za svoj projekat, susreće se sa ljudima i prati
napredak radova.
Komunikaciju sa ljudima opisuje kao veoma dobru.
„Mongoli su mirni, staloženi i jasni partneri. I zadovoljstvo je raditi
tamo, jer projekat u Mongoliji je nešto sasvim novo.“ Sva ministarstva
veoma su otvorena prema novom ekološkom gradu. Ali za realizaciju
čitavog projekta Mongolija je upućena na strane kreditore i savjetnike.
„Zainteresovanost investitora da učestvuju u ovom projektu je velika“,
dodaje Šmic. „Sve više zainteresovanih dolazi iz Kine. Mongolskim
vlastima veoma je važno da sve drže u svojim rukama. Uostalom, svaki
investitor je obavezan da poštuje stroga pravila, u suprotnom bi Majdar
siti brzo izgubio pečat ekološkog grada.
„Nešto kao planovi za obradu i
korišćenje zemljišta u Mongoliji ne postoji“, objašnjava Šmic. Zato je
neophodno u svaki pojedinačan ugovor o kupovini unijeti neophodne uslove.
„To znači – pronaći ravnotežu sa kojom se ne odstupa od ekoloških
ciljeva grada, a pritom ne zastrašiti previše investitore. To je
trenutno naš najveći izazov.“