Upozorenje Mašinskog fakulteta iz Beograda o isteku radnog vijeka dijela postrojenja dato je još 2019. godine, ali zamjena nije izvršena. Danas, sedam godina kasnije, upravo je taj dio ponovo u centru problema zbog kojeg je termoelektrana isključena sa mreže. Istovremeno, preduzeće se suočava sa nedostatkom sopstvenog uglja, zavisnošću od vanjskih dobavljača, neriješenim imovinsko-pravnim odnosima i sve većim finansijskim pritiskom na Elektroprivredu Republike Srpske.
Novi zastoj u radu Rudnika i termoelektrane Ugljevik, koji je uslijedio nakon pucanja cijevi na kotlovskom postrojenju, ponovo je otvorio pitanje stvarnog stanja jednog od najvažnijih energetskih kapaciteta Republike Srpske. Međutim, ono što je posebno važno jeste podatak da kvar nije iznenadio stručnjake u smislu da je riječ o nepredvidivom problemu. Naprotiv, na istrošenost dijela postrojenja upozoravano je godinama ranije.
Direktor RiTE Ugljevik Žarko Novaković potvrdio je da je termoelektrana prestala sa radom zbog otkaza cijevnog sistema na međupregrijaču pare drugog stepena. Do zamjene, kako je objasnio, nije došlo zbog nedostatka finansijskih sredstava. Upravo to otvara pitanja: zbog čega upozorenje o dotrajalosti opreme nije rezultiralo pravovremenom investicijom, ko je odlučivao o prioritetima ulaganja i koliko je odlaganje sanacije na kraju koštalo samo preduzeće, ali i elektroenergetski sistem koji zavisi od njegove proizvodnje? Novaković, istovremeno, navodi da je RiTE Ugljevik projektovana sa koeficijentom pouzdanosti od 93 odsto, što podrazumijeva da postrojenje određeni dio vremena ne radi zbog kvarova i redovnih zastoja. Prema njegovim riječima, godišnje se bilježi između 15 i 20 ispada iz sistema.
“RiTE Ugljevik su projektovani na koeficijent pouzdanosti na 93%, što znači samim projektom je predviđeno da 7% vremena RiTE ne rade zbog raznoraznih otkaza i kvariva. Prosto nije moguće napraviti postrojenje na ovom nivou sa ovakvim ugljem sa 100% koeficijentu pouzadosti. Što se tiče samog uglja, na deponima u ovom trenutku imamo nekih 15.000 tona. Imamo 30.000 tona na rudniku raspoloživih količina uglja koje možemo dopremiti u naš sistem i vidimo da je dobavljač “Drvo-eksport” povećao značajno svoje količine koje isporučuje u ovom trenutku “, kaže Novaković.
Prema najavama rukovodstva, sanacija kvara je u toku, a ponovno priključenje termoelektrane na mrežu očekuje se do ponoći 7. novembra.
Dotrajala oprema nije jedini problem sa kojim se suočava RiTE Ugljevik. Još ozbiljnije pitanje za budućnost ovog preduzeća jeste obezbjeđivanje dovoljnih količina uglja za kontinuiranu proizvodnju. Da je situacija došla do tačke u kojoj preduzeće više ne može računati isključivo na vlastite rudarske kapacitete, potvrđuje i odluka da se ugalj nabavlja od drugog dobavljača. Posao je povjeren kompaniji „Drvoexport“ iz Teslića, a prema podacima iznesenim na konferenciji, do 6. novembra u Ugljevik je dopremljeno oko 27.000 tona uglja.
Izvršni direktor za tehničke poslove Elektroprivrede Republike Srpske Ivan Koprivica objasnio je da je nabavka pokrenuta nakon sastanka u Vladi Republike Srpske, održanog prije petnaestak dana, sa ciljem da se obezbijedi dodatna količina energenta u periodu smanjene domaće proizvodnje.
“Ogromna je suša, nemamo skoro nikakve proizvodnje iz hidroelektrana, na mreži smo imali, TE Gacko i TE Ugljevik i fali nam dosta energije koju nabavljamo iz uvoza. Uvozimo negdje oko 50 do 60% potreba za energijom, cijene na tržištu su negdje od 350 do 400 evra po megavat-času, dok isto tu energiju, kao što znate, privredi i građanima prefakturišemo po 55 evra. Prosječna je cijena od 55 evra, što je ogroman gubitak za elektroprivredu Republike Srpske za čitav holding. Podatak samo da danas i juče smo negdje kupili oko 7000 megavat časova energije po danu, pa kad to pomnožite sa 400 evra, dolazimo od cifre oko 2,5 miliona evra svaki dan da smo pravili minuse, što je u ovom trenutku izuzetno zahtjevno. Samo u oktobru mjesecu EPRS je uvezla oko 63 miliona maraka električne energije, a isto tu energiju je prefakturisala krajnjim kupcima za nekih 10 do 15 miliona maraka. Do kada će EPRS izdržati, I mi se pitamo, znamo u kakvim uslovima radimo”,kaže Koprivica.
Ipak, nabavka uglja iz drugog izvora nije prošla bez problema. Koprivica je potvrdio da se dopremljeni ugalj ne može samostalno koristiti za sagorijevanje, već se miješa sa ugljem iz vlastitog rudnika u omjeru 50:50. Dodatne poteškoće predstavljaju glina i vlaga, zbog kojih dolazi do lijepljenja materijala prilikom transporta prema kotlovskom postrojenju. Problem je i dinamika isporuke. Dok je u početku dnevno dopremano između 1.500 i 2.000 tona, prethodnog dana isporučeno je oko 4.000 tona, što, prema riječima Koprivice, još nije dovoljno za potrebe kontinuiranog rada.
Direktor RiTE Ugljevik naveo je da je do sada potrošeno oko 12.000 tona uglja dopremljenog iz Bukove Kose. Na deponiji preduzeća trenutno se nalazi oko 15.000 tona, dok je na rudniku raspoloživo još približno 30.000 tona vlastitog uglja. Preduzeće koje je projektovano kao rudarsko-termoenergetski sistem, zasnovan na vlastitim rezervama uglja, sada mora da traži alternativne izvore kako bi održalo proizvodnju. Pri tome zavisi od količina koje dobavljač može isporučiti, kvaliteta uglja i mogućnosti njegovog prilagođavanja tehnološkom procesu elektrane.
Istok 2, ključni rudnik koji još nije stavljen u funkciju u punom kapacitetu
Upravo se u razvoju rudnika, prije svega kopa Istok 2, nalazi jedan od najvažnijih odgovora na pitanje može li RiTE Ugljevik dugoročno nastaviti proizvodnju. To je potvrdilo i samo rukovodstvo preduzeća, koje je razvoj ovog kopa označilo kao prioritet, uz naknadno rješavanje pitanja kopa Istok 1. Međutim, između proglašenog prioriteta i njegove realizacije i dalje stoje investiciona sredstva, eksproprijacija zemljišta, imovinsko-pravni odnosi i izgradnja pristupne infrastrukture.
Novaković je na konferenciji otvoreno govorio o teškoj finansijskoj situaciji preduzeća, otežanom pristupu bankarskom finansiranju i nedostatku novca za eksproprijaciju. Posebno je ukazao na to da obećana sredstva za rješavanje imovinsko-pravnih odnosa još nisu stigla, zbog čega se preduzeće nalazi u svojevrsnom zastoju.
“Primarna stvar je razvoj rudnika, prije svega “Istok-2”, a potom “Istok- 1” i za taj razvoj su potrebna investicijska ulaganja, odnosno finansijska pomoć prije svega Vlade Republike Srpske. Očekujemo od Vlade Republike Srpske da u narednom periodu pruži značajniju podršku ovom privrednom objektu, jer smatram da bez ovog privrednog objekta ne može se planirati budućnost energetskog sistema Republike Srpske. Gledajući situaciju u kojoj se nalazi RiTE Ugljeivk, a moramo reći da je to jedna realno loša situacija sa nepostojanjem finansijske likvidnosti, sa nepostojanjem podrške bankarskog sistema, jer mi proizvodimo električnu energiju s fosilnim gorivom i kao takvi nismo poželjan partner bankarskom sistemu. Znači, nama jedino preostaje pomoć od strane Vlade Republike Srpske i ja molim da što prije obezbijede finansijska sredstva, prije svega za eksproprijaciju, kako bismo mogli da napredujemo dalje sa rješavanjem imovinsko-pravnih odnosa. Sredstva koja su obećana još uvijek nisu došla, tako da smo u toj priči u nekoj vrsti vakuma i zastoja.”
Time je praktično potvrđeno da problem nije samo u trenutnoj količini uglja na deponiji ili u dnevnoj dinamici isporuka iz drugih rudnika. Suštinsko pitanje je da li će i kada RiTE Ugljevik moći da obezbijedi dovoljno vlastitih rudarskih kapaciteta za stabilan rad termoelektrane.
Na jučerašnjoj konferenciji potvrđeno je da je Vlada Republike Srpske prihvatila kreditno zaduženje Elektroprivrede u iznosu od 50 miliona KM, namijenjeno investicijama u RiTE Ugljevik. Međutim, samo odobravanje kreditnog zaduženja ne znači da su riješeni svi finansijski problemi preduzeća, posebno oni koji se odnose na tekuću likvidnost, održavanje postrojenja i razvoj rudarskih kapaciteta.
Međutim, ostaje pitanje pod kojim uslovima je ugovoren kredit od 50 miliona KM, kako će sredstva biti raspoređena, koje investicije imaju prioritet i da li će dio novca biti usmjeren na otklanjanje posljedica ranije odlaganih ulaganja.
Sindikat ranije upozoravao na probleme, a zima dodatno povećava rizik
Dok rukovodstvo govori o naporima da se proizvodnja održi i obezbijede dodatne količine uglja, upozorenja su dolazila i iz same fabrike. Predsjednik Sindikalne organizacije RiTE Ugljevik Slaviša Čuturić ranije je upozorio da količine i kvalitet uglja koji se dopremaju nisu dovoljni za nesmetan rad termoelektrane, te da posebno zabrinjava nedostatak kontinuiteta u isporuci.
Sindikat smatra da je uprava matičnog preduzeća bila dužna da obezbijedi ugalj odgovarajućih karakteristika i u dovoljnim količinama, kako bi elektrana mogla nesmetano raditi. Upozoreno je i da bi predstojeći zimski period mogao biti posebno težak za RiTE Ugljevik, ali i kompletan energetski sistem.