Imajući u vidu još uvijek prisutnu neravnopravnost između
žena i muškaraca, Gender centar Republike Srpske pozvao je sve političke
subjekte da u svojim izbornim programima promovišu mjere za ostvarivanje
ravnopravnosti polova na lokalnom nivou vlasti.
Ravnopravnost između muškaraca i žena je vrijednost
zagarantovana Ustavom, te propisana i zaštićena zakonima, ali bez obzira na to,
žene i određene grupe žena u našem društvu, u mnogim oblastima su
diskriminisana ili marginalizovana grupa.
Žene su de fakto diskriminisane kako u javnoj sferi, tako i
u profesionalnom, porodičnom i privatnom okruženju. Ovu tvrdnju potkrepljuje
zvanična statistika, te nalazi različitih studija, istraživanja i analiza koje
provodi Gender centar Republike Srpske.
Najteži vid kršenja ženskih ljudskih prava još uvijek se
nažalost odvija u privatnoj sferi odnosno u porodičnom okruženju u vidu nasilja
u porodici. Zvanične statistike pokazuju da su žrtve porodičnog nasilja u preko
98% evidentiranih slučajeva žene. Studija o nasilju nad ženama u Bosni i
Hercegovini (2012) pokazuje da je 47,3% žena tokom svog života bilo izloženo
nekom od oblika rodno zasnovanog nasilja, a da su počinioci tog nasilja
najčešće njihovi sadašnji ili bivši partneri (39,6%) ili drugi članovi porodice
(16,9%).
Pored ovog, žene i u drugim sferama trpe diskriminaciju,
koja je najčešće indirektna i ogleda se u njihovom nedovoljnom učešću u
različitim političkim i razvojnim procesima, te s tim u vezi i njihovom
nedovoljnom učešću na mjestima odlučivanja i upravljanja, pristupu i učešću na
tržištu rada, pristupu obrazovanju, pristupu resursima, kao što je vlasništvo
nad zemljištem i nekretninama, pristupu kreditima, pristupu
informaciono-komunikacionim tehnologijama i dr.
Zvanični podaci pokazuju da, iako čine više od polovine stanovništva
među ukupnim radno aktivnim stanovništvom, stopa aktivnosti žena je 37,2, u
odnosu na 57,3 kad su u pitanju muškarci. Stopa zaposlenosti žena je 26,7, dok
je stopa zaposlenosti muškaraca 43,6. Stopa nezaposlenosti žena je 28,4, a
muškaraca 23,8.
U porodici i domaćinstvu, žene obavljaju najveći dio
neplaćenog kućnog rada vezanog za održavanje domaćinstva, više brinu o djeci i
starima, a imaju manje moći da odlučuju o novcu i drugim važnim životnim
pitanjima.
U javnom diskursu, te medijskom predstavljanju i
prikazivanju dominira stereotipno predstavljanje žena, često vezano samo za
privatnu sferu, poslove i aktivnosti brige o drugima i sferu zabave. Takođe,
prisutno je neadekvatno i rodno neosjetljivo izvještavanje o nasilju nad ženama
i nasilju u porodici, a u nekim slučajevima je prisutan seksizam i upotreba
rodno neosjetljivog jezika.
U kontekstu predstojećih Lokalnih izbora, važno je naglasiti
da su žene posebno podzastupljene na mjestima najvišeg odlučivanja u jedinicama
lokalne samouprave. Iako je ravnopravno učešće žena i muškaraca u donošenju
odluka pitanje pravde, poštovanja ljudskih prava i dobrog upravljanja, njihovo
učešće u svim organima, na svim nivoima u Bosni i Hercegovini je manje od 20%.
Rezultati Lokalnih izbora 2012. godine u Republici Srpskoj pokazuju da su žene
izabrane na 4,76% načelničkih mjesta dok je procenat žena na mjestima odbornika
14,46%.
Nedovoljna zastupljenost žena u donošenju odluka vrlo je
široko i višedimenzionalno pitanje koje treba staviti u kontekst brojnih nastojanja
u okviru politika usmjerenih na poboljšanje ravnopravnosti polova, uključujući
i politike za povećanje stope zaposlenosti žena, smanjenje razlika u platama
između muškaraca i žena, uklanjanje polne segregacije u obrazovanju i
zapošljavanju, te borbe protiv netransparentnih sistema imenovanja i
napredovanja.
Iz Gender centra Republike Srpske apeluju da je potrebno
promovisati politike koje podržavaju porodicu i porodične obaveze, uključujući
ravnopravniju raspodjelu odgovornosti za brigu i domaćinstvo između žena i
muškaraca, poboljšati usklađivanje poslovnog, porodičnog i privatnog života,
uklanjati rodne stereotipe, uz preispitivanje stereotipnih predrasuda o ulogama
žena i muškaraca. Takođe, potrebno je nastaviti rad na unapređenju stanja u
ostvarivanju ženskih ljudskih prava i ravnopravnosti polova, u svim oblastima,
uključujući, ali se ne ograničavajući na ekonomsko osnaživanje, povećanje broja
žena na tržištu rada, podršku ženama na selu, te posebnu podršku njihovim
ekonomskim aktivnostima, podršku preduzetništvu žena, sprečavanje i suzbijanje
nasilja nad ženama i u porodici, te podršku u ostvarivanju i zaštiti prava
posebno ranjivih grupa žena kao što su žene civilne žrtve rata, izbjegla i
raseljena lica, Romkinje i sl.
S tim u vezi, iz Gender centra podsjećaju kandidate na
odredbu propisanu članom 24. Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i
Hercegovini („Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“ broj: 32/10), kojom se
obavezuju svi organi vlasti, na svim nivoima, uključujući organe jedinica
lokalne samouprave, da u okviru svojih nadležnosti, preduzmu sve odgovarajuće i
potrebne mjere radi sprovođenja odredaba propisanih ovim zakonom i Gender
akcionim planom Bosne i Hercegovine, uključujući, ali ne ograničavajući se na:
donošenje programa mjera radi postizanja ravnopravnosti polova u svim
oblastima; donošenje novih ili izmjenu i dopunu postojećih zakona i drugih
propisa radi usklađivanja sa odredbama ovog zakona i međunarodnim standardima
za ravnopravnost polova; sprovođenje aktivnosti i mjera Gender akcionog plana
Bosne i Hercegovine kroz redovne programe rada uz obezbjeđenje budžetskih
sredstava; obezbjeđenje prikupljanja, vođenja, analize i prikazivanja
statističkih podataka razvrstanih po polu.
S obzirom na navedenu zakonsku odredbu, kao i druge odredbe
ovog Zakona, te odredbe međunarodnih obavezujućih standarda za ravnopravnost
polova (kao što su, između ostalih, UN Konvencija o ukidanju svih oblika
diskriminacije žena – CEDAW i Konvencija Savjeta Evrope o sprečavanju i
suzbijanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici), iz Gender centra
podsjećaju kandidate na obaveze iz navedenih pravnih dokumenata i s tim u vezi
stanje ravnopravnosti polova u Republici Srpskoj, kako bi sve ovo imali u vidu
prilikom predstavljanja i promovisanja svojih izbornih programa.
Takođe, iz Gender centra podstiču sve izabrane
zvaničnike/ce, da u periodu nakon lokalnih izbora, preuzmu obaveze na
ispunjavanju standarda za ravnopravnost polova, te ovim pitanjima pristupe
sistemski, sveobuhvatno i dosljedno.
Gender centar – Centar za jednakost i ravnopravnost polova
Republike Srpske je sproveo analizu o učešću žena na kandidatskim listama za
Lokalne izbore 2016. godine. Ova analiza je izrađena na osnovu dostupnih
podataka Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine. Konstatovano je da je
pri formiranju kandidatskih lista ispoštovan član 20. Zakona o ravnopravnosti
polova u Bosni i Hercegovini i član 4.19. stav 3. Izbornog zakona Bosne i
Hercegovine, te da su na istima kandidati manje zastupljenog pola zastupljeni
sa najmanje 40%. Od ovog pravila se odstupilo samo u slučajevima gdje se na
kandidatskim listama nalazi manji broj kandidata u kojim slučajevima je
procenat kandidata manje zastupljenog pola 33,33% ili 37,50%, ali je to u
skladu sa Instrukcijom Centralne izborne komisije o raspodjeli kandidata manje
zastupljenog pola na kandidatskim listama. Na kandidatskim listama kandidati su
raspoređeni na pozicije propisane Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine i
pomenutom instrukcijom.
Na osnovu podataka analize o učešću žena na kandidatskim
listama za Lokalne izbore 2016. godine, u Republici Srpskoj u 64 izborne
jedinice ukupno učestvuju 184 politička subjekta. Na kandidatskim listama
političkih subjekata nalazi se ukupno 14.011 kandidata za odbornike/odbornice u
skupštinama opština/gradova, od kojih je 8192 muškarca i 5819 žena, odnosno
zastupljenost žena je u procentu 41,53% čime je ispoštovana zakonska obaveza.
Analizirajući sve političke subjekte u svim izbornim jedinicama Republike
Srpske, uočeno je da je samo 12,60% žena nositeljica kandidatskih lista.
Grafikon 1. Nosioci kandidatskih
lista za odbornike
Za najvišu funkciju izvršne vlasti na lokalnom nivou u
Republici Srpskoj, za načelnike opština (58 opština) i gradonačelnike (6
gradova) predloženo je ukupno 209 kandidata, od kojih je 200 muškaraca i 9
žena, odnosno žene su zastupljene u procentu 4,31%.
Grafikon 2. Kandidati za gradonačelnike/načelnike
Prema rezultatima ove analize, zaključeno je da su političke
partije ispoštovale zakonsku regulativu pri formiranju kandidatskih lista, ali
da su žene podzastupljene tamo gdje Zakon nije propisao obavezan procenat manje
zastupljenog pola. Najuočljiviji disbalans odnosa muškaraca i žena vidi se na
kandidatskim listama za načelnike/gradonačelnike, odnosno, gdje ne postoji
zakonska obaveza kandidovanja manje zastupljenog pola, u ovom slučaju žena.
Takođe, jedna od poruka Gender centra Republike Srpske svim
učesnicima u izbornoj kampanji, uključujući političke aktere, medije,
pojedince/pojedinke, jeste da se u javnom prostoru uzdrže od bilo kog vida
diskriminacije, javnog prikazivanja i predstavljanja bilo koje osobe na
uvredljiv, omalovažavajući ili ponižavajući način bez obzira na pol.