Uvođenje obaveznog glasanja, spajanje lokalnih i opštih izbora u istoj godini, promjena izbornih pragova i izdavanje posebnih biračkih kartica neke su od mogućih reformi izbornog sistema Bosne i Hercegovine koje je predložio član Centralne izborne komisije (CIK) BiH Suad Arnautović.
On je u razgovoru za Federalnu novinsku agenciju (FENA) ocijenio da bi trebalo razmotriti niz promjena koje bi mogle uticati na organizaciju izbora, raspodjelu mandata i zastupljenost birača.
Arnautović je naglasio da su u pitanju njegovi lični stavovi, a ne zvanični prijedlozi ili odluke CIK-a BiH. Istakao je i da su izborne tehnologije korištene na ovogodišnjim opštim izborima položile ispit, ali da bi njihovu primjenu trebalo dodatno unaprijediti, između ostalog i uvođenjem kamera na biračka mjesta.
Lokalni i opšti izbori u istoj godini, ali u različitim terminima
Arnautović smatra da bi donosioci odluka trebalo da razmotre mogućnost održavanja lokalnih i opštih izbora u istoj kalendarskoj godini, ali u različitim terminima.
Prema njegovom prijedlogu, lokalni izbori mogli bi se održavati u aprilu, dok bi opšti izbori ostali u prvom dijelu oktobra, kao što je predviđeno dosadašnjom praksom.
„Po meni, donosioci odluka trebaju da obave sadržajnu raspravu i ocijene koliko bi bilo svrsishodno da se spoje i u jednoj izbornoj godini održe i lokalni i opšti izbori“, rekao je Arnautović.
Među prijedlozima je i mogućnost uvođenja aktivnog i pasivnog biračkog prava za mlade od 16 godina, po uzoru na pojedine izborne modele u Njemačkoj i Austriji. To bi, ukoliko bi bilo prihvaćeno, zahtijevalo izmjene odgovarajućih zakonskih propisa.
Arnautović je predložio i da članove opštinskih i gradskih izbornih komisija imenuje CIK BiH, a da se njihove naknade isplaćuju iz budžeta ove institucije.
Veći izborni pragovi za koalicije od tri ili više stranaka
Jedan od značajnijih prijedloga odnosi se na promjenu izbornog praga i načina raspodjele mandata.
Arnautović smatra da bi prelazak sa Sainte-Laguëove na d’Ontovu formulu za preračunavanje glasova u mandate, uz uvođenje različitih izbornih pragova, mogao doprinijeti okrupnjivanju političke scene u BiH.
Prema njegovom prijedlogu, izborni prag mogao bi iznositi:
- četiri ili pet odsto za jednu političku stranku;
- šest odsto za koaliciju dvije stranke;
- sedam odsto za koalicije koje čine tri ili više stranaka.
„Nije fer da jedan i drugi politički subjekt, nezavisni kandidat i koalicija od 12 političkih stranaka, ima isti izborni prag“, smatra Arnautović.
Ovakav model predstavlja njegov prijedlog i nije riječ o usvojenoj promjeni izbornog zakonodavstva.
Razlike u broju birača: Da li svaki glas vrijedi jednako?
Arnautović je ukazao i na problem razlika u broju registrovanih birača u izbornim jedinicama iz kojih se bira jednak broj poslanika.
Kao primjer naveo je izborne jedinice 1b, 2b i 3b u Republici Srpskoj, iz kojih se bira ukupno devet direktnih poslanika u Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH.
Prema podacima koje je iznio, u svakoj od ovih izbornih jedinica biraju se po tri poslanika, ali se broj upisanih birača znatno razlikuje.
Arnautović je naveo da je 4. oktobra 2026. godine u izbornoj jedinici 1b, koja obuhvata banjalučku regiju, bilo upisano 570.725 birača, dok je u izbornoj jedinici 3b, koja obuhvata trebinjsku regiju, bilo upisano 296.496 birača. Razlika iznosi 274.229 birača.
Prema njegovoj ocjeni, takve razlike mogu dovesti do nejednake težine glasa, zbog čega bi trebalo preispitati granice izbornih jedinica i način raspodjele mandata.
„Podsjećam da je jednako pravo glasa jedno od pet načela slobodnih i poštenih izbora i ako ono nije ostvareno, ne može se reći da su izbori, u cjelini gledano, fer i pošteni“, rekao je Arnautović.
Kao moguće probleme naveo je i gerrymandering, odnosno politički motivisano prekrajanje granica izbornih jedinica, te malapportionment, situaciju u kojoj izborni okruzi imaju nesrazmjeran broj birača u odnosu na broj mandata koji im pripadaju.
Obavezno glasanje i nove biračke kartice
Govoreći o Centralnom biračkom spisku, Arnautović je ocijenio da podaci ne odražavaju u potpunosti stvarno stanje na terenu, posebno zbog osoba koje posjeduju lične dokumente BiH, ali ne žive u zemlji.
Kao moguća rješenja naveo je uvođenje obaveznog glasanja ili povratak na sistem aktivne registracije birača, uz izdavanje posebnih identifikacionih kartica registrovanim biračima.
Prema njegovom prijedlogu, članovi biračkih odbora trebalo bi da budu državni službenici, namještenici i zaposleni u javnim ustanovama čije se naknade isplaćuju iz budžeta.
Takođe smatra da bi trebalo razmotriti dodatnu modernizaciju izbornog procesa, uključujući proširenje primjene izbornih tehnologija i postavljanje kamera na biračkim mjestima.
Svi navedeni prijedlozi zahtijevali bi dalju stručnu i političku raspravu, a za njihovo eventualno usvajanje bile bi potrebne odgovarajuće zakonske izmjene. Arnautović je ponovio da iznosi lične stavove o mogućim pravcima reforme, a ne zvanični stav CIK-a BiH.