Za osvajanje mandata u Narodnoj skupštini Republike Srpske ne postoji jedinstven broj glasova. Rezultat zavisi od izborne jedinice, izlaznosti, broja mandata i rezultata drugih političkih stranaka.
Oko 5.000 glasova može biti dovoljno – ali nema garancije
Političke partije koje žele da osvoje poslanički mandat u Narodnoj skupštini Republike Srpske moraju računati na nekoliko hiljada glasova, ali ne postoji unaprijed određen broj koji garantuje ulazak u parlament.
Ako se posmatraju rezultati opštih izbora iz 2022. godine, za direktan mandat bilo je potrebno osvojiti različit broj glasova u zavisnosti od izborne jedinice.
Jedan od primjera je Izborna jedinica 5, koja obuhvata Doboj, Stanare, Petrovo i Teslić. Na izborima 2022. godine za direktan mandat bilo je potrebno 4.458 glasova.
Da broj može biti i znatno manji pokazali su izbori iz 2018. godine. Tada je u Izbornoj jedinici 4 direktan mandat osvojila i politička partija sa 3.353 glasa.
Zbog toga se procjena da je za ulazak u Narodnu skupštinu potrebno oko 5.000 glasova može uzeti samo kao okvirna, a ne kao čvrsto pravilo.
Koliko poslanika bira svaka izborna jedinica?
U Narodnu skupštinu Republike Srpske direktno se bira ukupno 63 poslanika, raspoređena u devet izbornih jedinica.
Raspored mandata je sljedeći:
- Izborna jedinica 1 – 7 mandata
- Izborna jedinica 2 – 7 mandata
- Izborna jedinica 3 – 12 mandata
- Izborna jedinica 4 – 4 mandata
- Izborna jedinica 5 – 6 mandata
- Izborna jedinica 6 – 9 mandata
- Izborna jedinica 7 – 7 mandata
- Izborna jedinica 8 – 4 mandata
- Izborna jedinica 9 – 7 mandata
Samim tim, položaj političke stranke može biti znatno povoljniji u izbornoj jedinici koja daje veći broj mandata.
Tri odsto je uslov za raspodjelu, ali ne i siguran mandat
Jedna od najvažnijih stvari za manje političke subjekte jeste izborni prag.
Da bi politička partija učestvovala u raspodjeli mandata u izbornoj jedinici, mora osvojiti najmanje tri odsto glasova u toj jedinici.
Međutim, osvajanje tri odsto ne znači automatski i poslaničko mjesto.
Najbolji primjer za to su izbori iz 2022. godine, kada je Socijalistička partija u Izbornoj jedinici 4 osvojila gotovo devet odsto glasova, ali uprkos tome nije dobila direktan mandat.
To pokazuje da procenat glasova sam po sebi nije dovoljan za procjenu izbornog rezultata. Važno je i kako su glasovi raspoređeni među ostalim partijama.
Mandati se računaju po posebnoj matematičkoj formuli
Direktni mandati u Narodnoj skupštini Republike Srpske ne dodjeljuju se jednostavnim poređenjem ukupnog broja glasova.
Za svaku izbornu jedinicu koristi se matematička formula. Ukupan broj glasova koji je osvojila svaka politička partija dijeli se sa neparnim brojevima – 1, 3, 5, 7, 9, 11 i tako dalje.
Dobijeni količnici zatim se međusobno porede, a mandati se dodjeljuju najvećim količnicima sve dok se ne popuni ukupan broj poslaničkih mjesta predviđen za tu izbornu jedinicu.
Zbog toga partija sa, na primjer, 4.500 glasova može u jednoj izbornoj jedinici osvojiti mandat, dok isti broj glasova u drugoj jedinici možda neće biti dovoljan.
Zašto je izlaznost toliko važna?
Broj glasova potreban za mandat mijenja se od izbora do izbora.
Na rezultat utiču izlaznost birača, broj političkih subjekata koji učestvuju na izborima, njihova međusobna raspodjela glasova, ali i broj mandata koji se dodjeljuje u konkretnoj izbornoj jedinici.
Zato je nemoguće unaprijed reći da će, recimo, 5.000 glasova sigurno značiti jedan mandat.
Za manje stranke i nove političke pokrete ključna će biti upravo borba u pojedinačnim izbornim jedinicama, jer relativno mali broj glasova može napraviti razliku između osvajanja mandata i ostanka bez poslaničkog mjesta.