Koliko ljudi zaista živi u Republici Srpskoj, a koliko ih je samo ostalo na biračkim spiskovima? Istorijski niska izlaznost na Općim izborima u BiH ponovo je otvorila pitanje stvarnog broja stanovnika, masovnog iseljavanja i pouzdanosti demografskih procjena. Demograf Aleksandar Majić upozorava da poređenje procijenjenog broja stanovnika i biračkog spiska pokazuje nesrazmjer koji zahtijeva ozbiljnu analizu.
Na izborima 4. oktobra 2026. godine u Bosni i Hercegovini zabilježena je izlaznost od oko 42 odsto, prema izvještaju Reutersa. Takav rezultat ponovo je pokrenuo pitanje da li zvanični podaci o broju stanovnika odgovaraju stvarnom stanju na terenu, prenosi BN
Od rekordne izlaznosti do sve praznijih birališta
Na prvim poslijeratnim izborima 1996. godine zabilježena je znatno veća izlaznost nego danas. U godinama koje su uslijedile, broj građana koji izlaze na izbore postepeno se smanjivao, dok su ekonomske migracije i odlazak stanovništva u inostranstvo postali jedan od ključnih demografskih izazova Bosne i Hercegovine.
Prema podacima navedenim u dostavljenom izvještaju, broj izašlih birača smanjio se sa približno 2,5 miliona 1996. godine na oko 1,4 miliona na izborima 2026. godine.
Taj pad ne može se automatski pripisati samo iseljavanju. Na izlaznost utiču i političko nezadovoljstvo, nepovjerenje u institucije, izborna konkurencija i promjene u načinu provođenja izbora. Ipak, dugoročni trend otvara važno pitanje: koliko je građana koji imaju pravo glasa zaista prisutno u zemlji?
„Imamo 25 odsto više birača nego punoljetnih stanovnika“
Demograf Aleksandar Majić upozorava na nesrazmjer između procijenjenog broja stanovnika Republike Srpske i broja birača evidentiranih na spiskovima.
„Definitivno broj stanovnika je manji od tih milion i 100 hiljada, ali ako uzmemo tih milion i 100 hiljada i uzmemo birački spisak, vidimo da je 140.000 ljudi više na biračkom spisku. Ako izuzmemo samo punoljetna lica i uporedimo sa biračkim spiskom, dobijamo podatak da je 25 procenata više glasača nego punoljetnih lica u Republici Srpskoj, što je stvarno apsurd“, rekao je Majić za BN.
Prema njegovom objašnjenju, dio razlike nastaje zato što se birački spiskovi vode prema prijavljenom prebivalištu, a ne prema tome gdje građani stvarno žive. Zbog toga se na spiskovima mogu nalaziti i ljudi koji su se odselili u inostranstvo, ali nisu odjavili prebivalište u BiH.
Majić smatra da bi, kada bi se izlaznost računala prema procijenjenom broju stanovnika koji zaista žive u Republici Srpskoj, ona bila znatno veća od zvanično prikazanog procenta.
„Ako uzmemo procijenjeni broj stanovnika i izuzmemo samo punoljetna lica i vidimo kolika je izlaznost bila na izborima, koliko je ljudi glasalo, dobijamo 62 procenta izlaznosti u Republici Srpskoj na osnovu procjena. Međutim, na osnovu realnog stanja izlaznost je definitivno preko 70 procenata“, naveo je Majić.
Ove procjene, međutim, zavise od pretpostavljenog broja stanovnika i punoljetnih lica. Da bi se tvrdnja o razlici od 25 odsto nezavisno potvrdila, potrebno je uporediti birački spisak sa pouzdanim i metodološki uporedivim podacima o stanovništvu.
Dijaspora na spiskovima, ali ne i na biralištima?
Jedan od ključnih problema jeste razlika između prebivališta i stvarnog mjesta boravka. Građani koji žive u inostranstvu mogu zadržati prijavljeno prebivalište u BiH, pa ostaju evidentirani u biračkom spisku iako svakodnevni život provode u drugoj državi.
To znači da broj upisanih birača nije isto što i broj ljudi koji trenutno žive na određenoj teritoriji. Istovremeno, sama činjenica da se neko nalazi na biračkom spisku ne znači da je njegov upis nezakonit ili nevažeći.
Prema podacima Centralne izborne komisije BiH, u Centralni birački spisak za izbore 2026. godine bilo je upisano 3.414.364 birača. CIK je naveo da se građani upisuju u birački spisak na osnovu zakonom propisanih evidencija i uslova za ostvarivanje biračkog prava.
Za pouzdanu procjenu stvarnog broja stanovnika potrebni su ažurirani demografski podaci, koji bi obuhvatili prirodno kretanje stanovništva, iseljavanje i povratak građana.
Da li nove izborne tehnologije mijenjaju sliku izlaznosti?
Demograf Aleksandar Čavić smatra da je dio ovogodišnjeg pada izlaznosti povezan i sa uvođenjem novih tehnologija u izborni proces.
„Sama činjenica biometrijske identifikacije birača dovela je do veće kontrole izbornog procesa, pa je zabilježena izlaznost zapravo stvarna izlaznost, a ne fiktivna, kako je sudskim presudama utvrđeno u ranijim izbornim ciklusima“, naveo je Čavić.
Uvođenje biometrijske identifikacije i drugih tehnoloških rješenja ima za cilj unapređenje kontrole glasanja. Ipak, bez detaljne analize rezultata i poređenja sa prethodnim izbornim ciklusima ne može se zaključiti koliki dio pada izlaznosti potiče od novih tehnologija, a koliki od drugih faktora.
Koliko ljudi zaista živi u BiH?
Popis stanovništva iz 2013. godine evidentirao je približno 3,5 miliona stanovnika Bosne i Hercegovine. Od tada su prošle godine obilježene iseljavanjem, negativnim prirodnim priraštajem i starenjem stanovništva.
Zbog toga se sve češće postavlja pitanje koliko ljudi danas zaista živi u zemlji, a koliko ih se nalazi u administrativnim evidencijama, ali je život nastavilo u inostranstvu.
Odgovor nije moguće dobiti samo poređenjem biračkih spiskova i rezultata izbora. Potrebno je utvrditi koliko je stanovnika stvarno prisutno, koliko građana zadržava prebivalište nakon iseljenja i kakva je starosna struktura stanovništva.
Jedno je, međutim, jasno: razlika između administrativnih evidencija i stvarnog demografskog stanja predstavlja važno pitanje za planiranje škola, zdravstvenih usluga, tržišta rada, penzionog sistema i javnih budžeta.
Ako se broj stanovnika nastavi smanjivati, posljedice neće biti vidljive samo na biračkim mjestima. One će se osjećati u gotovo svim oblastima života, od nedostatka radnika do sve većeg pritiska na sisteme koji zavise od broja stanovnika.