Budžetski deficit Republike Srpske dostigao je čak 1,2 milijarde KM, čime je, prema podacima iz posljednjeg rebalansa budžeta, dostignut nivo od šest odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP). To je dvostruko više od zakonskog ograničenja od tri odsto, a ekonomisti upozoravaju da ovakav rast budžetskog minusa otvara ozbiljna pitanja o javnoj potrošnji, zaduživanju i upravljanju finansijama Republike Srpske.
Do značajnog povećanja deficita došlo je nakon što je junskim rebalansom ukupni budžetski okvir povećan na 8,525 milijardi KM. Rashodi su rasli znatno brže od prihoda, što je dodatno produbilo razliku između novca kojim budžet raspolaže i obaveza koje mora da finansira, piše BN
Ekonomisti upozoravaju: Novo zaduživanje otvara dodatna pitanja
Ekonomista Zoran Pavlović upozorava da je prekoračenje zakonskog limita ozbiljan problem i ukazuje na razlike u odnosu na evropske fiskalne standarde, podsjećajući i na iskustva Grčke tokom dužničke krize.
Posebno problematičnim smatra mogućnost daljeg zaduživanja, naročito ako nije jasno na šta će novi novac biti potrošen.
„Uzimanje novih kredita je upitno u smislu gdje će taj novac da završi i čemu služi“, izjavio je Pavlović.
Ekonomista Milenko Stanić smatra da je vlast u izbornoj godini, umjesto ograničavanja javne potrošnje, posegnula za izmjenama propisa.
„U sukobu stvarnosti i zakonskih ograničenja stradao je Zakon o fiskalnoj odgovornosti“, ocijenio je Stanić.
Komsar i Viadukt među izdacima koji se dovode u vezu sa rastom deficita
Ekonomista Bojan Kresojević kao jedan od razloga pogoršanja budžetske situacije navodi, kako ocjenjuje, neracionalna izdvajanja iz javnih sredstava.
Kao primjer ističe isplatu 309 miliona KM Rašidu Serdarovu za projekat „Komsar“, u koji je prethodno, prema njegovim navodima, uloženo 8,6 miliona KM.
Među značajnim izdacima pominje se i isplata 110 miliona KM slovenačkoj kompaniji „Viadukt“, nakon jednostranog raskida koncesionog ugovora koji se odnosio na rijeku Vrbas.
Ovi slučajevi ponovo otvaraju pitanje načina na koji se planiraju i realizuju velike budžetske obaveze, kao i njihove kontrole i dugoročnih posljedica po javne finansije.
Sporni budžetski rashodi i nedostatak transparentnosti
Na problem budžetske transparentnosti ukazuje i Damjan Ožegović iz organizacije Transparency International u BiH.
On upozorava na učestale rebalanse budžeta u predizbornim periodima, kao i na postojanje opštih budžetskih stavki kod kojih nije dovoljno jasno definisano za šta će novac biti potrošen i kakav će rezultat biti ostvaren.
Upravo takve stavke otežavaju praćenje javne potrošnje i kontrolu nad načinom raspodjele budžetskih sredstava.
Šta znači deficit od šest odsto BDP-a?
Ako se podaci iz posljednjeg rebalansa posmatraju u odnosu na zakonsko ograničenje od tri odsto BDP-a, budžetski deficit Republike Srpske dostigao je dvostruko veći nivo od predviđenog limita.
To ne znači samo veći pritisak na budžet već i potencijalnu potrebu za dodatnim zaduživanjem, što može povećati troškove servisiranja duga i smanjiti prostor za finansiranje drugih javnih potreba.
Pitanje koje se nameće jeste kako će vlast u narednom periodu pokriti budžetski manjak, koliko će novo zaduživanje koštati građane i da li će biti uvedene mjere za ograničavanje rashoda.
Dok ekonomisti upozoravaju na rizike, ostaje otvoreno i pitanje odgovornosti za budžetsku politiku koja je dovela do toga da deficit dostigne 1,2 milijarde KM.