Poljoprivrednici u Republici Srpskoj ostali su bez očekivanih milionskih podsticaja nakon što je nova Vlada Mađarske, formirana poslije proljećnih izbora, donijela odluku o potpunoj obustavi finansiranja programa subvencija za nabavku mađarske poljoprivredne mehanizacije.
Fondacija za održivi razvoj „Progressus”, preko koje je ovaj projekat realizovan na terenu, zvanično je obavijestila javnost da prekida sprovođenje javnog poziva „BTP-26”, raspisanog u martu ove godine, piše RSE
Ovim potezom stopiran je paket pomoći koji su 2021. godine dogovorili tadašnji mađarski premijer Viktor Orban i lider vladajuće koalicije u Republici Srpskoj Milorad Dodik, a koji je načelno bio najavljen na iznos od čak 100 miliona evra iz mađarskog budžeta.
Farmeri spremili hiljade evra sopstvenog novca, pa ostali kratkih rukava
Najnovija odluka Budimpešte direktno pogađa preko 1.000 poljoprivrednih proizvođača iz Republike Srpske i Brčko distrikta koji su konkurisali na posljednjem pozivu. Mnogi od njih su, računajući na odobrena sredstva, već rezervisali sopstveni novac ili ušli u finansijske konstrukcije.
„Obezbijedio sam oko 8.000 evra sopstvenog novca za novu mehanizaciju, a onda saznao da je nova vlada u Mađarskoj zaustavila program. U prethodna dva kruga kupio sam mašine vrijedne 30.000 evra, za šta sam morao dati 12.000 evra svog novca”, svjedoči Slaviša Simojlović, poljoprivrednik iz Bijeljine.
Slična situacija je i u Posavini. Jovica Mitrović iz Šamca, koji je ranije nabavio podrivač i traktorsku prikolicu uz subvencije, na posljednjem pozivu nije uspio ni da preda dokumentaciju:
„Rečeno mi je da je sve popunjeno u startu. Bilo je odobreno dva miliona, a prijavljeno sto miliona evra. Možda bi od ovoga nešto i bilo da nova vlast u Budimpešti nije suspendovala sve što je Orban radio.”
Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača RS Stojan Marinković potvrdio je da među farmerima vlada veliko razočaranje:
„Podrška je bila značajna i proizvođači su je iskoristili u maksimalnom kapacitetu u prva dva kruga. Očekivali smo nastavak, ali do toga nije došlo. Idemo dalje.”
Bilans programa: Preko 28 miliona evra otišlo mađarskim fabrikama
Program koji je startovao 2022. godine funkcionisao je po specifičnom modelu — novac se nije uplaćivao na račune poljoprivrednika, već direktno proizvođačima opreme u Mađarskoj:
- Odobreni projekti: U pozivima 2022. i 2023. godine prošlo je 1.959 aplikanata iz RS, dok je odbijeno svega pedesetak.
- Isplate iz Budimpešte: Mađarskim fabrikama je iz budžeta uplaćeno preko 28 miliona evra.
- Učešće domaćih farmera: Poljoprivrednici iz RS uložili su 12,9 miliona evra sopstvenih sredstava (obavezno učešće od minimum 30%), uz plaćanje domaćeg PDV-a od 17% pri uvozu.
- Ukupna vrijednost mehanizacije: Kroz Republiku Srpsku prošla je oprema u vrijednosti većoj od 39 miliona evra.
Komentarišući strukturu ovog aranžmana, profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić ukazuje da se model teško može definisati kao klasična bespovratna pomoć:
„Poljoprivrednici su mogli kupovati isključivo opremu proizvedenu u Mađarskoj, uz obavezno lično učešće od najmanje 30 odsto. To je zapravo bio instrument za podsticanje izvoza i plasmana mađarskih industrijskih proizvoda, pri čemu je dio kolača pripao i posrednicima.”
Institucije ćute: Politički aranžmani na ledu
Nakon promjene političkog kursa u Mađarskoj, sva komunikacija o sudbini preostalih sredstava iz paketa od 100 miliona evra je obustavljena.
Na upite medija o razlozima gašenja programa i mogućem raspisivanju novih konkursa nisu odgovorili:
- Fondacija „Progressus” iz Banjaluke;
- Centralnoevropska neprofitna razvojna mreža (CED) iz Budimpešte;
- Vlada Mađarske;
- Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske.
Saradnja Milorada Dodika i Viktora Orbana godinama se odvijala mimo zajedničkih institucija Bosne i Hercegovine. Pored poljoprivrednih šema, uključivala je i kredit od 126 miliona evra preko mađarske EXIM banke za krpljenje budžetskih rupa u Srpskoj, kao i najave preuzimanja energetskih projekata nakon povlačenja njemačkih investitora.
Dolaskom nove garniture na vlast u Budimpešti, ovaj paralelni kanal političke i finansijske podrške vlastima u Banjaluci doživio je svoj prvi i najveći krah.