Policijska uprava Banjaluka zabranila je skup studenata iz Srbije koji je bio najavljen za nedelju, 11. oktobar, u ovom gradu.
Policijska uprava Banja Luka u obrazloženju rješenja kojim se, prema dostupnim informacijama, zabranjuje najavljeno okupljanje studenata iz Srbije u Banjaluci navodi da postoji mogućnost fizičkih napada na organizatore i učesnike skupa. Kao jedan od razloga potencijalnog ugrožavanja bezbjednosti policija navodi negativne reakcije pojedinih građana, studenata iz Republike Srpske i navijačkih grupa na stavove studenata iz Srbije o Srebrenici i ratnim generalima.
Prema dokumentu Policijske uprave Banja Luka, u koji je BUKA imala uvid, organizatori su prethodno izmijenili prijavu javnog okupljanja, navodeći da će skup biti održan u parku „Mladen Stojanović“ u Banjaluci.
Organizator je policiji dostavio i imena učesnika koji dolaze iz Republike Srbije, a koji su planirali da aktivno učestvuju u tribini i obraćanju građanima.
Međutim, nakon operativnih provjera, policija je zaključila da postoji mogućnost ugrožavanja bezbjednosti organizatora, učesnika i građana.
Policija: Navijačke grupe i pojedinci mogli bi fizički napasti studente
U obrazloženju rješenja navodi se da su policijski službenici informacije prikupljali na terenu, kroz razgovore s građanima, ali i analizom komentara na društvenim mrežama.
Na osnovu tih saznanja, policija tvrdi da među dijelom građana, studenata iz Republike Srpske i organizovanih grupa, uključujući navijačke grupe, postoji izraženo protivljenje dolasku studenata iz Srbije.
Posebno je zanimljivo obrazloženje razloga takvog protivljenja.
Policija navodi da negativne reakcije proizlaze iz stavova studenata iz Srbije koji se odnose na generale iz Republike Srpske i Srebrenicu.
Prema policijskom dokumentu, pojedini građani i grupe smatraju da su studenti iz Srbije „izdali srpski narod“, jer, kako se navodi u obrazloženju, Republiku Srpsku i njen narod smatraju genocidnim.
U dokumentu se dalje navodi da protivnici okupljanja smatraju da takvim osobama nije mjesto u Republici Srpskoj.
Policija pritom upozorava na mogućnost organizovanog dolaska grupa koje se protive okupljanju.
„Prema operativnim saznanjima, ovakve grupe, ukoliko dođe do okupljanja studenata, organizovano će doći da iskažu svoje nezadovoljstvo“, navodi se u obrazloženju, uz procjenu da bi moglo doći do ometanja skupa i fizičkih napada.
Kao potencijalni počinioci napada pominju se organizovane navijačke i druge grupe, ali i pojedinci.
Policija zaključuje da bi takva situacija mogla dovesti do narušavanja javnog reda i mira u većem obimu.
Pozivaju se i na incident u Višegradu
Kao dodatni argument za svoju bezbjednosnu procjenu, Policijska uprava Banja Luka navodi ranije incidente tokom sličnih okupljanja.
Posebno se izdvaja događaj u Višegradu, gdje su aktivisti, prema policijskom obrazloženju, doživjeli neprijatnosti, a snimak incidenta proširio se društvenim mrežama.
Policija smatra da postoji mogućnost ponavljanja sličnih događaja i u Banjaluci.
Međutim, upravo ovakvo obrazloženje otvara ozbiljno pitanje: da li mogućnost nasilja nad učesnicima mirnog okupljanja treba da bude razlog za ograničavanje njihovog prava na okupljanje ili razlog da policija preduzme dodatne mjere njihove zaštite?
Pravo na žalbu, ali ona ne odlaže izvršenje
Na kraju policijskog rješenja navodi se da organizator ima pravo žalbe Ministarstvu unutrašnjih poslova Republike Srpske u roku od 15 dana od preuzimanja dokumenta.
Žalba se podnosi putem Policijske uprave Banja Luka, uz administrativnu taksu od 10 KM.
Međutim, u dokumentu se izričito naglašava:
„Žalba ne odlaže izvršenje rješenja.“
Ko ima pravo da se okuplja u Banjaluci?
Iz obrazloženja policijskog rješenja proizlazi da je jedan od ključnih bezbjednosnih problema mogućnost dolaska organizovanih grupa koje se protive stavovima učesnika skupa.
Drugim riječima, potencijalna opasnost, prema samoj policijskoj procjeni, ne dolazi nužno od organizatora i učesnika najavljenog okupljanja, nego od onih koji bi mogli pokušati da ga spriječe.
To otvara pitanje granice između legitimne policijske procjene bezbjednosnih rizika i obaveze institucija da zaštite pravo na slobodu mirnog okupljanja.
Evropska konvencija o ljudskim pravima, kroz član 11, garantuje slobodu mirnog okupljanja, uz mogućnost ograničenja pod strogo propisanim uslovima.
U praksi Evropskog suda za ljudska prava razvijen je i princip prema kojem država ima pozitivnu obavezu da preduzme razumne i odgovarajuće mjere kako bi omogućila održavanje mirnih okupljanja, čak i kada postoje grupe koje im se snažno protive.
U takvim situacijama posebno je važno spriječiti da prijetnje nasiljem postanu sredstvo kojim protivnici određenog okupljanja faktički odlučuju ko smije, a ko ne smije javno iznositi svoje stavove.
Ovakva pojava u pravnoj teoriji poznata je kao „veto nasilnika“, odnosno situacija u kojoj prijetnje nasiljem dovode do ograničavanja slobode izražavanja ili okupljanja onih kojima su prijetnje upućene.