Mohandas Karamchand Gandhi, poznat širom svijeta kao Mahatma Gandhi, rođen je 2. oktobra 1869. godine u Porbandaru, u današnjoj indijskoj saveznoj državi Gujarat. Poticao je iz porodice koja je imala značajnu ulogu u lokalnoj upravi. Njegov otac Karamchand Gandhi bio je diwan, odnosno glavni ministar Porbandara, dok je njegova majka Putlibai bila veoma religiozna pripadnica vaišnavizma.
Odrastanje u sredini obilježenoj različitim vjerskim i kulturnim uticajima ostavilo je snažan trag na Gandhija. Ideje o vjeri, toleranciji, miru i nenasilju kasnije će postati temelj njegovog političkog i društvenog djelovanja.
Od studija prava do borbe protiv diskriminacije
Kada je imao 19 godina, Gandhi je 1888. godine otišao u London kako bi studirao pravo na Inner Templeu. Nakon završetka studija vratio se u Indiju 1891. godine i pokušao da izgradi advokatsku karijeru, ali u tome u početku nije imao mnogo uspjeha.
Presudan trenutak u njegovom životu dogodio se dvije godine kasnije, kada je otišao u Južnu Afriku zbog poslovnog angažmana. Tamo je proveo više od dvije decenije i neposredno se suočio sa rasnom diskriminacijom kojoj su bili izloženi Indijci.
Upravo će iskustvo iz Južne Afrike usmjeriti njegov dalji život. Gandhi je počeo razvijati ideju satjagrahe, odnosno principa nenasilnog otpora nepravdi, zasnovanog na istrajnosti, građanskoj neposlušnosti i odbijanju nasilja.
Povratak u Indiju i borba za nezavisnost
Gandhi se 1915. godine vratio u Indiju i priključio Indijskom nacionalnom kongresu. U narednim godinama izrastao je u jednu od najvažnijih ličnosti indijskog pokreta za nezavisnost.
Zalagao se za siromašne i marginalizovane, prava žena, socijalne reforme i ukidanje sistema nedodirljivosti. Istovremeno je pozivao stanovništvo na bojkot britanske robe i institucija, organizovanje mirnih protesta i druge oblike građanskog neposluha.
Njegov pristup bio je zasnovan na uvjerenju da politička promjena ne mora biti ostvarena oružanom borbom.
Pohod na sol koji je obišao svijet
Jedan od simbola Gandhijeve borbe protiv britanske vlasti bio je Pohod na sol iz 1930. godine.
Gandhi je tada poveo svoje pristalice na marš dug oko 240 milja, odnosno gotovo 390 kilometara, prema obali Arapskog mora. Cilj je bio protest protiv britanskog monopola i poreza na so, koji su posebno pogađali siromašno stanovništvo.
Protest je prerastao u jedan od najpoznatijih primjera građanske neposlušnosti u 20. vijeku. Snimci i izvještaji o Gandhijevom pohodu proširili su se svijetom, čime je indijska borba za nezavisnost dobila dodatnu međunarodnu pažnju.
Nezavisnost nije donijela mir
Indija je 15. avgusta 1947. godine stekla nezavisnost od Britanske imperije. Međutim, oslobođenje je istovremeno donijelo jednu od najtežih kriza u modernoj istoriji zemlje.
Britanska Indija podijeljena je na Indiju i Pakistan, što je izazvalo masovne migracije stanovništva i krvave sukobe između pripadnika različitih vjerskih zajednica.
Gandhi je u tom periodu pokušavao da zaustavi nasilje i pomiri zaraćene strane. Putovao je u područja pogođena sukobima i organizovao molitve i proteste, često rizikujući vlastiti život kako bi pozvao na mir između hindusa i muslimana.
Ubijen tokom večernje molitve
Gandhijev život završio je 30. januara 1948. godine u New Delhiju.
Tokom večernje molitve u Birla Houseu prišao mu je Nathuram Godse, hinduistički nacionalista koji je smatrao da Gandhi previše popušta muslimanima. Godse je iz neposredne blizine ispalio tri hica i usmrtio Gandhija.
Vijest o njegovom ubistvu izazvala je šok i žalost širom svijeta. Čovjek koji je decenijama zagovarao nenasilje postao je žrtva političkog i vjerskog ekstremizma.
Gandhijeve ideje, međutim, nisu nestale njegovom smrću. Principi nenasilnog otpora, građanske neposlušnosti i borbe protiv diskriminacije nastavili su da utiču na brojne pokrete za građanska prava i društvene promjene širom svijeta.
Njegov rođendan, 2. oktobar, Ujedinjene nacije obilježavaju kao Međunarodni dan nenasilja, podsjećajući na Gandhijevu ideju da se protiv nepravde može boriti i bez upotrebe nasilja.