Kanada razmatra mogućnost značajnog produbljivanja odnosa s Evropskom unijom, u trenutku kada su trgovinski odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama sve složeniji.
Vlada premijera Marka Carneyja ispituje modele saradnje koji bi kanadskoj privredi omogućili snažnije povezivanje s evropskim tržištem, uključujući oblasti trgovine, odbrane, energetike, tehnologije i strateških lanaca snabdijevanja.
Prema navodima Wall Street Journala, Ottawa razmatra čak i mogućnost odnosa nalik statusu „pridruženog člana Evropske unije“, iako se ne razmatra punopravno članstvo Kanade niti automatski pristup jedinstvenom tržištu.
Kanada želi smanjiti zavisnost od SAD-a
Razlog za novi strateški zaokret je jasan – Sjedinjene Američke Države ubjedljivo su najvažnije izvozno tržište Kanade, a oko dvije trećine kanadskog izvoza odlazi upravo u SAD.
Ottawa sada pokušava otvoriti dodatne kanale prema Evropi kako bi smanjila ekonomsku zavisnost od svog južnog susjeda.
U fokusu su energetika, umjetna inteligencija, kritični minerali, poluprovodnici, odbrambena industrija i istraživanje.
Kanadske kompanije mogle bi dobiti jednostavniji pristup evropskom tržištu, dok bi se istovremeno razgovaralo o lakšem kretanju kanadskih radnika i pružalaca usluga u Evropi.
Odbrana postaje jedan od ključnih stubova saradnje
Posebno brzo razvija se saradnja u oblasti odbrane.
Carney je razgovarao s njemačkim kancelarom Friedrichom Merzom, dok Kanada pregovara o potencijalnoj kupovini njemačkih podmornica vrijednoj oko 25 milijardi dolara.
Ottawa i evropske zemlje istovremeno razmatraju saradnju u oblasti podmorskih kablova, podatkovnih centara, cloud infrastrukture i satelitskih sistema.
Cilj je smanjiti oslanjanje na američku tehnološku infrastrukturu i razviti sigurnije, međusobno povezane kanadsko-evropske kapacitete.
Evropa postaje važnija i za kanadsku energiju
Energetika je još jedno područje u kojem Kanada vidi prostor za snažnije povezivanje s Evropom.
Ottawa razmatra mogućnosti povećanja izvoza kanadskog prirodnog gasa prema evropskom tržištu, dok se razgovara i o potencijalnim arktičkim pravcima za izvoz đubriva.
Ukoliko bi takvi projekti bili realizovani, Kanada bi Evropi mogla postati važniji dobavljač pojedinih strateških sirovina i energenata, dok bi istovremeno dobila dodatno tržište izvan SAD-a.
Carney razgovara s evropskim liderima
Kanadski premijer posljednjih mjeseci intenzivirao je kontakte s evropskim državnicima.
Među sagovornicima bili su francuski predsjednik Emmanuel Macron, finski predsjednik Alexander Stubb, italijanska premijerka Giorgia Meloni, njemački kancelar Friedrich Merz i norveški premijer Jonas Støre.
Prema dostupnim informacijama, evropske zemlje postaju otvorenije prema ideji snažnijeg povezivanja s Kanadom.
Razlog je i promijenjena procjena odnosa sa Washingtonom. Dio evropskih vlada sve više razmatra kako da ojača vlastitu stratešku autonomiju i smanji zavisnost od jednog velikog partnera.
„Pridruženo članstvo“ zvuči jednostavno, ali nije
Ideja o bližem odnosu Kanade i EU-a, međutim, suočava se s brojnim preprekama.
Za značajniji pristup evropskom jedinstvenom tržištu Kanada bi morala prihvatiti dio pravila i standarda EU-a. Otvorila bi se i pitanja mobilnosti radne snage, finansijskih obaveza i načina na koji bi Kanada učestvovala u evropskim programima.
Postoji i političko pitanje – koliko bi kanadska javnost bila spremna prihvatiti aranžman koji bi podrazumijevao usklađivanje dijela domaćih pravila s evropskim propisima.
Ni s evropske strane proces ne bi bio jednostavan.
Dodatnu komplikaciju predstavlja činjenica da dio članica EU-a još nije ratificirao raniji trgovinski sporazum između Kanade i Evropske unije, što pokazuje koliko je teško postići saglasnost unutar Unije čak i oko postojećih oblika saradnje.
Ottawa proučava modele Norveške, Švicarske i Velike Britanije
Zbog toga Kanada, prema dostupnim informacijama, ne traži nužno jedan postojeći model koji bi jednostavno preuzela.
Umjesto toga razmatra različite elemente odnosa koje EU ima s državama poput Norveške, Švicarske, Ujedinjenog Kraljevstva i Gruzije.
To bi moglo rezultirati potpuno novim oblikom partnerstva – dovoljno bliskim da kanadskim kompanijama olakša pristup evropskom tržištu, ali bez formalnog članstva u Uniji.
Veliki geopolitički zaokret
Ako bi se ovakva strategija nastavila, Kanada bi mogla napraviti jedan od najvećih zaokreta u svojoj ekonomskoj politici posljednjih decenija.
Umjesto gotovo potpunog oslanjanja na američko tržište, Ottawa pokušava izgraditi širu mrežu strateških partnerstava, a Evropa se u toj strategiji nameće kao ključni partner.
Za Evropsku uniju, s druge strane, Kanada predstavlja politički stabilnu, resursima bogatu i tehnološki razvijenu zemlju s kojom već postoje snažne trgovinske veze.
Zato se pitanje više ne svodi samo na to može li Kanada postati bliža Evropi.
Mnogo važnije pitanje je koliko daleko će Ottawa biti spremna otići u tom procesu – i da li će Kanada, prvi put nakon više generacija, početi graditi svoju ekonomsku i stratešku politiku tako da Sjedinjene Američke Države više ne budu njena jedina ključna tačka oslonca.