Deca pred ekranima: Singapurska studija potvrdila rizike po rani razvoj
Pripadnike generacije Alfa često etiketiraju kao “iPad klince”, a roditelji su primorani da vode stalnu borbu kako bi odvukli decu od ekrana, suočeni sa poplavom aplikacija i crtanih filmova koji se deklarišu kao edukativni. Iako roditeljima povremeno deluje da je lakše okupirati dete tehnologijom dok obavljaju druge obaveze, najnovija istraživanja upozoravaju da takva navika može rezultirati ozbiljnim razvojnim problemima u budućnosti, prenosi YourTango.
Ključne godine za razvoj mozga
Za razliku od prethodnih generacija koje su odrastale uz igru napolju i čitanje knjiga, deci generacije Alfa su od najranijih dana dostupni kratki video-snimci i digitalne igre na tabletima. I vaspitači i roditelji primećuju da prekomjerno vreme provedeno pred ekranom dovodi do lošije komunikacije sa vršnjacima, te da su im mobilni uređaji postali interesantniji od stvarne socijalne interakcije. Sada je i naučno potvrđeno da ova praksa negativno utiče na razvoj mozga.
Kako bi preciznije utvrdili vezu između izloženosti ekranima i razvoja deteta, stručnjaci sa instituta Inserm i Nacionalnog univerziteta u Singapuru analizirali su podatke iz obimne studije “Odrastanje u Singapuru prema zdravim ishodima”. Roditelji su vodili evidenciju o tome koliko vremena deca provode pred ekranima u šest različitih starosnih kategorija, a naučnici su godinama kasnije testirali njihov školski uspeh i pamćenje.
Rezultati sprovedeni na uzorku od 502 dece bili su jasni. Mališani koji su u ranom uzrastu provodili više vremena pred ekranima kasnije su pokazivali slabije rezultate u školi i imali lošije pamćenje. Istraživanje je posebno izdvojilo dva starosna perioda kao najkritičnija za razvoj ukoliko je dete preterano izloženo digitalnim uređajima.
Najosjetljiviji period: Od 18 mjeseci do pet godina
Studija, koja je pratila decu od rođenja do srednjeg djetinjstva, pokazala su da su najpogođenija ona deca koja su najviše vremena provodila pred ekranima u uzrastu od 18 mjeseci do pet godina. Upravo te godine su presudne za pravilan razvoj.
Sa 18 mjeseci dete ostvaruje značajan napredak na kognitivnom, fizičkom, emocionalnom i društvenom planu. Deca ovog uzrasta, pa sve do navršene druge godine, trebalo bi samostalno da hodaju, prepoznaju poznate predmete i ljude, kao i da započinju prvu komunikaciju sa vršnjacima.
U periodu od druge do pete godine deca počinju da oponašaju druge, pokazuju veću autonomiju, imenuju poznata mesta, prate jednostavna uputstva i osmišljavaju maštovite igre. Kada deca sate provode ispred televizora ili iPada, gube dragoceno vreme i priliku za sticanje samostalnosti neophodne za dostizanje ovih razvojnih prekretnica, što može dovesti do zastoja u razvoju.
“Efekti koje smo uočili kod dece od jedne godine bili su najizraženiji u poređenju sa svim ostalim praćenim periodima”, objasnili su autori studije. “To ukazuje na to da rano detinjstvo može biti faza pojačane osetljivosti, kada je mozak u razvoju posebno podložan uticajima, jer ekrani menjaju interakcije koje su ključne za učenje.”
Iako je uticaj bio nešto manji u uzrastu od dve do pet godina, istraživači i dalje apeluju na roditelje da ograniče vreme pred ekranima, jer ono ozbiljno utiče na školski napredak i sposobnost pamćenja.
Ključ je u umjerenosti
Sat vremena “mira” uz ekran može delovati kao spas kada roditelji imaju previše obaveza. Ipak, iako kratke pauze uz tablet ili mobilni telefon neće naškoditi detetu, problem nastaje ako to pređe u naviku koja stvara generaciju dece zaokupljenu ekranima, uz manji potencijal za kreativnost u budućnosti.
Od rođenja do 18. mjeseca preporučuje se potpuno izbjegavanje ekrana, uključujući mobilne telefone, računare, tablete i televizore. Slična preporuka važi i za uzrast od 18 mjeseci do dve godine. Vreme pred ekranima treba svesti na minimum, a roditelj bi trebalo da bude prisutan kako bi detetu objasnio šta vidi i pomogao mu da iz te interakcije izvuče pouku.
Tek u uzrastu od dve do pet godina vreme pred ekranima se može postepeno povećati na najviše jedan sat dnevno. Tada je preporučljivo birati kvalitetne sadržaje koji podstiču učenje, a ne služe isključivo za zabavu.
Važno je naglasiti da roditelj nije “loš” ako detetu dozvoli da pogleda crtani film ili odigra igru na tabletu. U savremenom svetu, u kojem tehnologija dominira, sasvim je normalno da se deca susreću sa ovim oblicima zabave. Međutim, ključno je podsticati ih i na druge aktivnosti, kao što su boravak u prirodi, čitanje knjiga i maštovite igre, kako bi se osigurao njihov pun razvojni potencijal i veća svestranost pred polazak u školu.