Objavljivanjem najnovije liste Poreske uprave Republike Srpske za prvu polovinu ove godine iznova je otvoren problem milionskih dubioza koje godinama opterećuju javni budžet. Prvih deset najvećih poreskih dužnika u Srpskoj u ovom trenutku zajedno duguje preko 84 miliona konvertibilnih maraka.
Anatomija ove crne liste otkriva uzorak zbog kojeg je naplata većine ovog novca pod velikim znakom pitanja: najveći dio duga otpada na propale gigante u stečaju, promašene privatizacije, ali i na javna preduzeća i lokalne zajednice.
Stečajna groblja vode na listi
Ubedljivo prvi na listi gubitaša i dalje je nekadašnji gigant – Fabrika cijevi “Unis” iz Dervente u stečaju, sa nestvarnim dugom od 15,05 miliona KM. Budući da se radi o firmi u stečaju sa uništenom imovinom i brojnim hipotekarnim povjeriocima, šanse da Poreska uprava ikada naplati ovaj iznos svedene su na minimum.
Slična sudbina prati i ostale stečajne dužnike s vrha liste:
- “Dobojputevi” u stečaju zauzimaju drugo mjesto sa dugom od 11,7 miliona KM.
- “Nova DI Vrbas” iz Banjaluke drži treću poziciju sa 10,7 miliona KM poreskog duga.
- Negdašnji poljoprivredni gigant “Farmland” iz Gradiške u stečaju, poznat po brojnim aferama i nestanku državnih robnih rezervi, duguje 7,06 miliona KM.
- Rudnik olova i cinka “Sase” iz Srebrenice u stečaju Poreskoj upravi ostao je dužan 5,07 miliona KM.
Državni gubitaši i opštinske dubioze
Ono što posebno upada u oči na zvaničnoj listi jeste prisustvo sistema koji se finansiraju iz javnih resursa ili gazduju najvažnijim prirodnim bogatstvima Srpske.
Šumsko gazdinstvo i javno preduzeće “Šume Republike Srpske” nalazi se na visokom petom mjestu sa 7,8 miliona KM neplaćenih poreskih obaveza, što ponovo otvara pitanje kontrole i poslovanja u ovom javnom sektoru.
Poseban presedan predstavlja Opština Sokolac, koja drži osmo mjesto na crnoj listi i Poreskoj upravi duguje čak 6,4 miliona KM, čime je postala jedna od rijetkih lokalnih samouprava sa milionskom blokadom ove vrste.
Krah drvne i metalske industrije
Ostatak vrha liste popunjavaju preduzeća iz drvne i metalske industrije:
- “Nova DI Dipo” iz Gradiške duguje 8,1 milion KM.
- Banjalučki “Jelšingrad” bilježi dug od 7,08 miliona KM.
- Dobojska “Nova Forma” ostala je dužna 5,4 miliona KM.
Iako Poreska uprava Srpske redovno objavljuje spiskove dužnika, struktura dugovanja jasno pokazuje da je najveći dio ovog novca “zarobljen” u preduzećima bez imovine, čime crna lista godinama ostaje samo spisak mrtvih slova na papiru bez realne šanse za naplatu.