Nedavno je jedan pametan čovjek iz Evrope na pitanje zašto se ne završava rat u Ukrajini dao sablasan odgovor: „Ne postoji konsenzus šta uraditi sa Rusijom nakon Putina. Amerikanci neće ni da čuju za raspad.“ Jasno je da Putin ne može preživjeti poraz u Ukrajini, a veliko i mnogo važnije pitanje je da li Rusija, u svojoj postojećoj formi, može preživjeti pad Putina. Geopolitičke mape u kojima se diskutuju scenariji raspada Ruske Federacije sve se češće susreću u svjetskim medijima i javnom diskursu.
Sve više ljudi i u samoj Rusiji svjesno je ove opasnosti i zlokobna predviđanja „Novog februara 1917.“ postaju svakodnevna tema ruskih portala. Tako je poznati bloger Maxim Kalashnikov aka „Z-patriot“ nedavno objavio upozorenje da neuspjeh u Ukrajini zakonomjerno vodi u unutrašnju nestabilnost i kolaps zemlje, te da Rusiji prijeti mnogo ozbiljniji scenario od pukog poraza u ratu: „Naša država se suočava sa dramatičnom budućnošću u kojoj je ugrožena njena sadašnja forma“. Sve se češće citira poznato proročanstvo Džohara Dudajeva: „Rusija će nestati onog dana kada Ukrajini svane sunce.“
Nažalost, takva sumorna predviđanja nisu nešto što nema istorijskog utemeljenja – sjetimo se samo zadnjeg takvog slučaja: SSSR se raspao nakon neuspjeha u afganistanskom ratu, koji je ogolio sve unutrašnje slabosti sovjetskog sistema. Katastrofa u Ukrajini ima isti efekat – potpuno je ogolila iluzije putinizma i sasvim lako može proizvesti slične posljedice. Da stvar bude još gora, mnogi akteri na svjetskoj sceni priželjkuju upravo takav rasplet. Premda informacije izbijaju na svjetlo dana krajnje rijetko i teško dolaze do nas običnih smrtnika, konture te priče postaju sve jasnije: Evropa i Kina, svaka iz svojih razloga i interesa, ne bi imale ništa protiv raspada Rusije, naročito ako bi se to moglo hendlovati bez potresa. Evropa ima interesa da privuče Rusiju k sebi, ali ne sadašnju Rusiju. Evropske elite, naročito one liberalne i one sa nacionalističke desnice, zainteresovane su primarno za Ruse i douralsku Rusiju. Razlozi su lako razumljivi. Recimo, evropski desničari ističu da 80% etničkih Rusa živi sa evropske strane Urala. Iako evropski dio obuhvata samo oko 23% teritorije Ruske Federacije, u njemu živi oko 78% ukupnog stanovništva (oko 110 miliona ljudi od ukupno oko 145 miliona), od toga ogromnom većinom Rusi. Dakle, jedna bijela, hrišćanska, evropska nacija i jedna velika evropska kultura. Svojom integracijom u Evropu dodali bi 90 miliona bijelih hrišćana sadašnjoj evropskoj populaciji od 600 miliona. Ako tome dodamo i Bjelorusiju, koja će neminovno slijediti isti put, računica desničara je očita.
Nešto slično onome što se dogodilo nakon raspada Sovjetske imperije kada su istočnoevropske nacije ponovo postale evropske po kriterijima zapadanog dijela kontinenta. Ukrajina je već dobijena, eventualni dobitak Rusije bio bi ogroman uspjeh za Evropu. To nije nova ideja. Recimo, u poznatoj viziji „Evropa nacija“ Šarla de Gola, general je zagovarao ideju „Evrope koja bi se prostirala od Atlantskog okeana do Urala“, sa Rusijom koja je odbacila komunizam (koji je za de Gola bio samo „njen privremeni hir“), ali i svoju imperijalnu prirodu oličenu u izauralskom prostoru.
Postoje i mnogi drugi argumenti. Recimo, neki liberlano-konzervativni krugovi tvrde da demokratija u Rusiji nije moguća u njenim postojećim granicama i smatraju da bi Rusija svedena na svoj evropski dio prestala biti ogromno sibirsko-stepsko bespuće koje je nemoguće hendlovati demokratskim republikanskim institucijama, već bi postala jedna država normalne veličine na koju je onda moguće primijeniti demokratsku arhitekturu institucija i konačno demokratizovati tu zemlju. Time bi Rusija definitivno prestala biti prijetnja Evropi, i postala bi njen integralni dio.
Često se disolucija Ruske Federacije shvata kao dovršetak procesa dekolonizacije, poput onog koji su prošle sve druge evropske imperije nakon Drugog svjetskog rata, a sa kojim je Rusija zakasnila zbog sovjetskog sunovrata. Doskorašnji predsjednik Poljske Andrzej Duda nedavno je izjavio: „Rusija je ostala kolonijalna imperija koja nikada nije prošla kroz put dekolonizacije, i nesposobna je da se nosi sa demonima prošlosti. U dijelu svijeta koji ja predstavljam, Rusija se naziva ‘tamnicom nacija’.“ Anna Fotyga, bivša ministarka spoljnih poslova Poljske i uticajna evroparlamentarka naziva Rusiju “poslednjim kolonijalnim carstvom u Evropi” i daje otvorenu podršku mreži “Forum slobodnih naroda post-Rusije”, koja okuplja opozicione političare, aktiviste i predstavnike regionalnih i etničkih pokreta iz same Rusije, poput Čečena, Burjata, Tatara, Čerkeza i drugih, koji se zalažu za disoluciju. Taj Forum u više navrata je gostovao u Briselu i Strazburu, gdje je evroparlamentarcima predstavio svoju viziju “post-Rusije”. U suštini, liberalno-konzervativni krugovi u Evropi disoluciju vide kao uslov da se Rusija demokratizuje i priključi zajednici evropskih nacija.
Time bi se takođe riješilo i drevno metafizičko „istočno pitanje“: Evropa bi napokon definisala svoju istočnu granicu: to bi bio Ural. Iza toga je Azija. Granice Evrope uvijek su bile jasne na zapadu, sjeveru i jugu, istočna granica je bila mistična i nedefinisana. Stvaranjem Rusije kao douralske zemlje i njenim integrisanjem u Evropu, Evropa bi dobila svoje prirodno geografsko zaokruženje.
Kina takođe ne doživljava potencijalni raspad Rusije nužno kao tragediju: jasno je da je Kina najmoćniji igrač u Aziji i sigurno bi najviše ušićarila u haosu takvog scenarija. Njoj bi praktički bila servirana na pladnju ogromna prostranstva sjeverne Azije. Osim toga, mnogi analitičari u Pekingu pribojavaju se uspostave prozapadnog režima u postputinističkoj Moskvi, čime bi Kina ostala potpuno geopolitički opkoljena. Iako zvanični Peking javno podržava stabilnost Rusije, kineska analitička zajednica kroz poluzvanične medije aktivno razmatra implikacije kolapsa svog sjevernog susjeda. Kineska medijska platforma NetEase objavila je 14. decembra 2025. tekst u kojem poziva Peking da se pripremi za scenario raspada Rusije, uz poruku da se sedam miliona kvadratnih kilometara ruskog Dalekog istoka, na kome se nalaze ogromna prirodna bogatstva i gdje su smještene mnoge važne ruske strateške industrije, ne smije izgubiti: “Iznosi se svojevrsni priručnik za ‘prikrivenu aneksiju’: produbljivanje ulaganja, preseljenje ljudi i kapitala, sklapanje dugoročnih ugovora, promicanje lokalnih elita naklonjenih Kini, uvođenje juana, te finansiranje infrastrukture kreditima koji stvaraju ovisnost.” Poruka je krajnje neuvijena: kineski analitičari otvoreno kažu da je Daleki istok za Rusiju beskorisno područje jer ona “nema novca za razvoj, nema ljudi, a rat na zapadu iscrpljuje i poslednje resurse”. Za Kinu je, međutim, riječ o pravom “blagu”, bogatom naftom, plinom i drvetom, što Pekingu očajnički treba. New York Times je nedavno objavio povjerljivi dokument FSB-a, koji je procurio u javnost, koji svjedoči o tome da je i sam Putin svjestan da Kina već “pokušava zadirati” u to područje. Njemu se tu sada vraća kao bumerang doktrina o “istorijskoj nepravdi” kojom je, kako tvrdi, Krim dodijeljen Ukrajini – i Rusija je 1858. godine Ugovorom iz Aiguna anektirala područja sjeverno od rijeke Amur od oslabljenog i korumpiranog Carstva Qing, i danas se Kinezi mogu pozvati na istu logiku koju koristi Putin da opravda aneksiju ukrajinskih teritorija. Za Kineze ti teritoriji istorijski nisu ruski. Peking čak i u zvaničnom saobraćanju koristi njihova nekadašnja imena na kineskom.
Ukoliko se ovaj mračni scenario dogodi, onda bi osnovni geopolitički problem Evroazije bio riješen raspodjelom između Evrope (koja u sebe uključuje i douralsku Rusiju) i Kine. Što je u izvjesnom smislu i prirodno. Međutim, ispao bi iz računice najmoćniji svjetski igrač. Poznata Makinderova teza o tome da onaj ko vlada „Hartlendom“, centralnim dijelom Evroazije – vlada svijetom, možda je danas zastarjela i prevaziđena, ali ne sasvim.
Nije stoga teško shvatiti zašto Amerikanci jedini imaju interes da se Rusija, kakva god, održi na životu. Njima je jasno da više nemaju ni ekonomske ni vojne snage da spriječe Kinu da zadominira ruskim prostorima u Aziji. Premda iskustvo Tajvana pokazuje da su SAD i dalje dovoljno jake da brane svoje interese čak i u kineskom dvorištu, sjeverna Azija je nešto drugo. Unatoč svih baza po Indopacifiku jasno je da SAD nemaju moć koja bi mogla spriječiti supremaciju Kine na tom prostoru. Raspad Rusije bi stvorio ogroman vakuum moći, naročito u Sibiru i na Dalekom istoku. SAD su svjesne da bi novonastale, slabe i siromašne republike u tim bogatim regijama odmah pale pod direktnu ekonomsku, političku i stratešku kontrolu Kine. Dok god su Sibir i Daleki istok pod suverenitetom Moskve Amerikanci se mogu nadati da će hendlovati stvar preko režima u Kremlju. Benevolentno ponašanje Trampa prema Putinu nije tako iracionalno kako se može učiniti na prvi pogled (koliko god bilo moralno gadno). Naprotiv, vrlo je logično: za SAD Kina je stvarni realni protivnik, a Evropa potencijalni. Rusija je u odnosu na Evropu, Kinu i SAD beznačajna država u svakom pogledu sem nuklearnih bombi. Raspad Rusije stavlja ogromne resurse izauralske Rusije na tacnu pred Peking. Neslaganja Trampa i evropskih elita po pitanju rata u Ukrajini u suštini se svode na to da SAD ne žele da rizikuju raspad Rusije i zato hoće da daju Putinu bilo kakvu izlaznu strategiju – Donbas ili šta god što bi on mogao proglasiti „pobjedom“, dok evropske elite žele da iskoriste ovu once in a lifetime priliku koju su dobili Putinovom katastrofalnom greškom i završe sa pitanjem Rusije jednom za svagda. Oba velika rivala Sjedinjenih Država – i Evropa i Kina, potencijalno bi dobile jako puno disolucijom Rusije, SAD jedine ne bi dobile ništa. S obzirom da Rusija nije i ne može biti rival SAD, jasna je računica trampista da se režim u Moskvi na neki način drži na životu kao sredstvo suzbijanja oba stvarna protivnika.
No, ne radi se tu samo o interesima velikih igrača. U pitanju je pravi geopolitički horor. Ko bi, za boga milog, mogao da drži pod kontrolom beskonačni prostor od Urala do Vladivostoka. Pomislimo samo na nuklearnu proliferaciju. Ko bi to mogao kontrolisati. Ruska Federacija se sastoji od preko 80 federalnih subjekata i mnoštva etničkih grupa. Američki analitičari predviđaju da bi raspad doveo do teritorijalnih sporova, građanskih ratova i etničkih sukoba sličnih onima u bivšoj Jugoslaviji. Ameri su sasvim u pravu kada govore o potpunoj “balkanizaciji” na teritoriji izauralske Rusije u slučaju disolucije zemlje, i preferiraju predvidljivog, makar i neprijateljskog aktera u Moskvi s kojim mogu pregovarati o globalnoj stabilnosti i kontroli naoružanja, nego potpuni haos i stotine nepoznatih frakcija.
Nažalost, u svojoj rusofobnoj paranoji izgleda da su mnogi spremni da žrtvuju racionalitet, pa i elementarni zdrav razum. Naravno da je putinistička Rusija neprihvatljiva sa stanovišta legitimiteta. Ali ne treba zaboraviti da lijek često može biti gori od bolesti.