Nakon jakog nevremena koje je pogodilo pojedine dijelove Republike Srpske i izazvalo veliku materijalnu štetu, u javnosti su se ponovo rasplamsale rasprave o tome koliko protivgradna zaštita zaista može da utiče na vremenske prilike i da li je moguće da pojedina područja budu „pošteđena“ zahvaljujući radu protivgradnih stanica.
Stručnjaci, međutim, naglašavaju da je uloga protivgradne zaštite u javnosti često pogrešno shvaćena.
“Ne razbija se grad, niti se može otjerati kiša”
Milica Đorđević iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda je za BUKU pojasnila da protivgradna zaštita ne funkcioniše tako što „razbija“ gradonosne oblake, niti ima moć da preusmjeri padavine sa jednog područja na drugo.
„Ne razbija se grad, već se ubacuju jezgra kondenzacije da se formira više sitnijih zrna grada umjesto velikih. Tako da nije realno da se otjera kiša“, objašnjava Đorđević za BUKU.
Prema njenim riječima, ljetne nepogode su izrazito lokalnog karaktera, zbog čega se redovno dešava da razlika u vremenskim prilika na udaljenosti od svega nekoliko kilometara bude drastična.
„Sasvim je normalno da na par kilometara udaljenosti bude potpuno različito vrijeme: negdje jaka kiša, negdje led, vjetar, a negdje ni kap kiše“, navodi Đorđević.
Ograničeni dometi u borbi protiv ekstremnih oluja
Meteorolozi naglašavaju da protivgradna zaštita ima isključivo ograničenu preventivnu ulogu. Njena svrha je da pokuša smanjiti veličinu zrna grada i time ublaži posljedice olujnih procesa, ali nema mogućnost da zaustavi razvoj snažnih oluja, ukloni oblake ili spriječi kišu.
Posebno snažne oluje, poput superćelijskih sistema, nose ogromnu količinu energije i mogu izazvati razoran grad, obilne padavine i olujni vjetar uprkos blagovremenom aktiviranju protivgradnog sistema.
Kako se zapravo procjenjuje efikasnost sistema?
Zbog toga se, ističu stručnjaci, ocjena rada protivgradne zaštite ne može zasnivati po jednostavnom principu — da li je na nekoj lokaciji pao grad ili nije. Za ozbiljnu i stručnu analizu potrebno je uzeti u obzir niz faktora:
- Jačinu i energiju olujnog sistema,
- Pravac i brzinu kretanja oblaka,
- Broj aktivnih protivgradnih stanica na terenu,
- Vrijeme reakcije i količinu ispaljenih protivgradnih raketa,
- Opšte meteorološke uslove u datom trenutku.
Stručni stav je jasan: protivgradna zaštita jeste koristan alat u smanjenju nastale štete, ali ne posjeduje mogućnost da „odvede“ nevrijeme od jednog područja prema drugom, niti ijednoj lokalnoj zajednici može garantovati potpunu zaštitu od ekstremnih vremenskih nepogoda.