Više od polovine naselja u Republici Srpskoj ima manje od 100 stanovnika, dok je svako peto selo praktično prazno. Ovi podaci jasno ukazuju na duboku i dugotrajnu depopulaciju ruralnih područja, upozorava za BUKU prof. dr Mira Mandić, profesorica na katedri za društvenu geografiju na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Banjalaci.
Mapa, čija je autorica Mandić, a koja prikazuje prostorni raspored stanovništva prema veličini naselja, izrađena je na osnovu popisa stanovništva iz 2013. godine, a prvi put je predstavljena 2015. godine na konferenciji u organizaciji Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske.
„Karta predstavlja prostorni razmještaj stanovništva izražen veličinom naselja. Smeđom bojom označena su prazna naselja i ona sa do 10 stanovnika – takvih je svako peto u Republici Srpskoj. Crvenom bojom označena su naselja sa manje od 100 stanovnika, kojih je čak 54 odsto, dok su bijelom bojom prikazana naselja sa više od 100 stanovnika“, objašnjava Mandić.
Kao ilustrativan primjer navodi Grad Trebinje, koji ima 141 naselje, od čega je većina prema popisu iz 2013. godine imala manje od 100 stanovnika, dok su 23 naselja bila potpuno bez stanovnika.
Iako karta nije ažurirana zbog izostanka novog popisa, procjene ukazuju da je situacija danas još nepovoljnija. „Na popisu 2013. godine Republika Srpska imala 1 170 342 stanovnika stanovnika, a procjene aktuelnog stanja demografa govore o oko 900.000 stalno prisutnih stanovnika, moguće i manje. Procjene se zasnivaju na prirodnom kretanju stanovništva (rađanje i smrtnost) koje se redovno statistički prate i parcijalnim podacima evropskih statistika o vanjskim migracija iz prostora BiH u pojedine zemlje EU“, pojašnjava profesorica.
Ovakav raspored stanovništva, dodaje, ukazuje na formiranje izrazito depopulacionog prostora sa ozbiljnim razvojnim problemima.
„U tim područjima i drugi pokazatelji poput prosječne starosti, veličine domaćinstava i izvora prihoda su nepovoljniji od prosjeka Republike Srpske. Iako raspolažu značajnim prirodnim resursima, ova područja suočena su sa nedostatkom infrastrukture i slabim demografskim potencijalom te u privrednoj strukturi učestvuju manje od realnih potencijala prostora. Polovina obradivog zemljšta se ne obrađuje“, kaže Mandić.
Smanjenje broja stanovnika ima direktne posljedice na funkcionisanje lokalnih zajednica. Opada radna aktivnost, gase se funkcije i usluge u naseljima – obrazovanje, zdravstvo, poštanske usluge i javni prevoz – što dodatno usporava razvoj i podstiče novo iseljavanje.
Takva područja, ističe, u stručnoj literaturi se definišu kao razvojno depresivna ili problemska, jer značajno zaostaju za prosječnim nivoom razvoja, a procjenjuje se da obuhvataju više od 60 odsto teritorije Republike Srpske.
Iako raspolažu značajnim prirodnim resursima, ova područja suočena su sa nedostatkom infrastrukture i slabim demografskim potencijalom.
„Zbog toga je neophodan odgovoran i stručan pristup, uz definisanje integrisanih strategija razvoja ruralnih područja i njihove revitalizacije“, zaključuje Mandić.
Probleme demografskog i prostornog razvoja RS proučavaju i o njima pišu i drugi geografi- prof. dr Draško Marinković, doc. dr Aleksandar Majić, prof. dr Stevo Pašalić, mr Aleksandar Čavić.
Sve ukazuje na to da Republika Srpska ulazi u fazu izražene demografske praznine, u kojoj je bez sistemskih mjera razvoj ruralnih područja sve teže održiv.