Ideološka osnova nacističke politike na istoku
Nacistička Njemačka je svoju ekspanzionističku politiku na istoku Evrope zasnivala na ideji “životnog prostora” (Lebensraum). U toj rasnoj ideologiji Jevreji su bili označeni kao glavni neprijatelj i meta sistematskog uništenja, dok su slovenski narodi smatrani “nižima” i predviđeni za potčinjavanje, protjerivanje ili prisilni rad.
Planovi kolonizacije istočne Evrope podrazumijevali su demografske promjene, eksploataciju resursa i dugoročnu germanizaciju prostora, ali nikada nisu u potpunosti realizovani zbog ishoda rata.
Operacija Barbarosa – početak rata na istoku
Operacija Barbarosa započela je 22. juna 1941. godine i predstavljala je najveću kopnenu invaziju u istoriji. Njemačke snage, zajedno sa saveznicima, napale su Sovjetski Savez na širokom frontu od Baltičkog do Crnog mora.
Cilj operacije bio je brz slom SSSR-a, uništenje njegove vojske i uspostavljanje njemačke dominacije nad velikim dijelom istočne Evrope.
Balkan i strateško odgađanje invazije
Prije napada na Sovjetski Savez, Njemačka je morala osigurati jug Evrope. Nakon neuspješne italijanske invazije na Grčku, njemačka vojska je intervenisala 1941. godine, okupirala Jugoslaviju i Grčku i stabilizovala region.
Ova kampanja je odgodila početak Operacije Barbarosa za nekoliko sedmica, ali nije promijenila njene strateške ciljeve.
Početni uspjesi i sovjetski otpor
U prvim mjesecima invazije njemačke snage ostvarile su značajne uspjehe. Velike sovjetske jedinice bile su opkoljene i uništene u bitkama kod Minska, Smolenska i Kijeva.
Ipak, Sovjetski Savez se nije raspao. Vlada je premjestila industriju dalje na istok, dok je mobilizacija ogromnih ljudskih resursa omogućila nastavak rata.
Bitka za Moskvu i zaustavljanje njemačkog napredovanja
Do kraja 1941. godine njemačke snage stigle su nadomak Moskve, ali nisu uspjele da zauzmu grad. Produžene linije snabdijevanja, iscrpljenost trupa i sve jači sovjetski otpor usporili su ofanzivu.
Sovjetska kontraofanziva tokom zime 1941/42. godine zaustavila je njemačko napredovanje i potisnula Wehrmacht od glavnog grada.
Staljingrad – prekretnica rata na istoku
Bitka za Staljingrad (1942–1943) označila je jednu od ključnih prekretnica Drugog svjetskog rata. Poraz njemačke Šeste armije označio je kraj njemačke strateške inicijative na istočnom frontu.
Nakon Staljingrada, Crvena armija postepeno preuzima inicijativu i pokreće niz ofanziva koje će dovesti do povlačenja njemačkih snaga.
Propast nacističkih planova za istok Evrope
Planovi nacističke Njemačke o dugoročnoj kolonizaciji istočne Evrope i stvaranju “životnog prostora” nikada nisu ostvareni. Umjesto planirane ekspanzije, rat na istoku završio je potpunim porazom Trećeg rajha.
Istočna Evropa pretrpjela je ogromna razaranja, dok je Drugi svjetski rat na ovom frontu ostao jedno od najkrvavijih poglavlja u modernoj istoriji.