U Banjaluci je, u utorak 16. juna, održan forum „Ka drugačijem – proevropskom narativu“, posvećen propuštenim šansama Bosne i Hercegovine na putu ka Evropskoj uniji u periodu od 2016. do 2026. godine.
Konferencija „Propuštene šanse i kako dalje do što bržeg napretka – Bosna i Hercegovina na putu ka Evropskoj uniji 2016–2026“ održana je u hotelu „Bosna“ u Banjaluci, u organizaciji Centra za geostrateška istraživanja i analitiku i Friedrich-Ebert-Stiftunga BiH.
Povod za organizovanje ovog događaja bila je deseta godišnjica velike ministarske konferencije održane 16. juna 2016. godine u Banjaluci, koja se smatra jednim od najvećih međunarodnih političkih skupova ikada održanih u ovom gradu. Tada su u Banjaluci učestvovali ministri inostranih poslova, komesari za proširenje i brojni međunarodni zvaničnici, a glavne teme bile su regionalna saradnja, bezbjednost i evropske integracije Zapadnog Balkana.
Deset godina kasnije, učesnici foruma pokušali su odgovoriti na pitanje gdje se Bosna i Hercegovina danas nalazi na evropskom putu, šta je u protekloj deceniji propušteno i da li postoji politička snaga da se proces evropskih integracija pretvori iz deklarativnog opredjeljenja u konkretne reforme koje će građanima donijeti bolji život.
Konferenciju su otvorili Sarah Hees-Kalyani, direktorica Friedrich-Ebert-Stiftunga BiH, i Branko Nešković, direktor Centra za geostrateška istraživanja i analitiku.
Sarah Hees-Kalyani istakla je da pitanje evropskih integracija Balkana nije važno samo za zemlje regiona, već i za samu Evropsku uniju.
„Posljednjih godina evidentan je jedan novi zamah. Svjedoci smo geopolitičkih preslagivanja i procesi se odvijaju u potpuno drugačijem okviru. Pitanje evropskih integracija balkanskih država važnije je danas nego ikad“, rekla je Hees-Kalyani.
Ona je naglasila da evropske integracije ne smiju ostati samo politički cilj ili lista želja, već moraju donijeti konkretna poboljšanja života građana.
„Tokom proteklih deset godina moglo je biti postignuto mnogo više, ali svaka generacija nosi sopstvenu odgovornost i mora dati nove impulse. Moraju se učiniti konkretni koraci u reformama, razvoju demokratije i izgradnji vladavine prava“, poručila je ona.
Hees-Kalyani je posebno naglasila važnost kompromisa u Bosni i Hercegovini, ističući da kompromis ne treba posmatrati kao slabost, već kao političku zrelost.
„Kompromis postignut u BiH bio bi pozdravljen u međunarodnim okvirima i sigurno bi doprinio jačanju ugleda države“, rekla je ona.
U uvodnom izlaganju Igor Crnadak, bivši ministar inostranih poslova BiH i narodni poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske, podsjetio je da mnogi konferenciju iz 2016. godine smatraju najvećim političkim događajem održanim u Banjaluci.
„Ideja je bila da vidimo šta se desilo tokom proteklih deset godina, koje su prilike propuštene, šta je moglo biti bolje urađeno i da se okrenemo budućnosti“, rekao je Crnadak.
On je podsjetio da je upravo 2016. godine Bosna i Hercegovina podnijela aplikaciju za članstvo u Evropskoj uniji, ali da je od tada učinjeno nedovoljno na stvarnoj integraciji zemlje u EU.
„Pridruživanje Evropskoj uniji ne smije biti cilj samo po sebi. Evropski put je proces kroz koji radite na poboljšanju života građana, na boljim demokratskim i ekonomskim uslovima, na boljoj budućnosti i izgradnji boljeg društva“, istakao je Crnadak.
Kao ohrabrujuću činjenicu naveo je podatak da, uprkos antievropskim kampanjama, prema posljednjim istraživanjima 54 odsto građana u Republici Srpskoj i dalje smatra da članstvo u EU treba da bude cilj Republike Srpske.
„Proteklih deset godina treba shvatiti kao upozorenje. Moramo vidjeti šta iz toga možemo naučiti i kako možemo biti bolji u narednih deset godina“, poručio je Crnadak.
Govoreći o predstojećim izborima, on je ocijenio da bi nove tehnologije mogle doprinijeti boljim uslovima za izborni proces, naglašavajući da su ovoj zemlji potrebni ljudi koji nisu samo deklarativno, već istinski opredijeljeni za Evropsku uniju.
Prvi panel, pod nazivom „Pred geopolitičkim izazovima“, bio je posvećen položaju Evropske unije u promijenjenom globalnom kontekstu, njenom autoritetu u Bosni i Hercegovini i regionu, kao i uticaju novih odnosa između SAD-a, EU i drugih globalnih aktera na zemlje kandidate.
Božo Kovačević, bivši ambasador Republike Hrvatske u Moskvi i bivši saborski zastupnik, ocijenio je da nema sumnje da interes Evropske unije za Bosnu i Hercegovinu jača.
„To je potvrđeno posjetama visokih zvaničnika i njihovim pozivima relevantnim akterima u BiH da prevaziđu probleme na evropskom putu Bosne i Hercegovine. Vjerujem da se Evropska unija probudila“, rekao je Kovačević.
Ipak, upozorio je da je današnji interes EU za balkanske zemlje u velikoj mjeri uslovljen geopolitičkim interesima, znatno više nego ranije.
„Globalni kontekst se u kratkom vremenu potpuno promijenio. Kada je potpisan Dejtonski mirovni sporazum, postojala je saglasnost stalnih članica Savjeta bezbjednosti UN-a, što je omogućilo usvajanje i provođenje Dejtonskog sporazuma. Međutim, od 1999. godine dolazi do sve veće konfrontacije između Rusije i globalnog Zapada“, rekao je Kovačević.
Prema njegovim riječima, moguće je da će izostanak ruskog učešća u određenim međunarodnim okvirima otvoriti prostor za efikasnije djelovanje Zapada u BiH, ali je upozorio da ni „globalni Zapad više nije ono što je nekada bio“.
„Svjedočimo otvorenoj konfrontaciji između SAD-a i Evropske unije, što je vidljivo i u unutrašnjim odnosima u BiH. Uprkos iskazanom interesu EU za integraciju BiH, taj put će biti otežan zbog globalnog konteksta koji se značajno promijenio“, istakao je Kovačević.
Njegova poruka domaćim akterima bila je da ne smiju dozvoliti da sukob između SAD-a i EU, odnosno njihovi divergentni interesi, postanu presudni za političko ponašanje unutar Bosne i Hercegovine.
Ivana Korajlić, izvršna direktorica Transparency Internationala BiH, govorila je o zarobljenosti institucija, političkoj kontroli nad javnim resursima i osjećaju građana da njihov glas ne može proizvesti promjenu.
„U Transparency Internationalu sam 18 godina i sve vrijeme govorimo jedno te isto. Problemi su stalno isti, a situacija je danas gora nego što je bila“, rekla je Korajlić.
Ona je naglasila da moć u Bosni i Hercegovini nije ravnomjerno raspoređena i da se građani suočavaju sa sistemom u kojem političke elite kontrolišu ključne mehanizme i brojne aspekte svakodnevnog života.
„Imamo zarobljenu državu. Percepcija građana je da se njihov glas ne čuje, da nije dovoljno snažan da nešto promijeni. Prethodna iskustva i pokušaji pobune nisu bili uspješni, a političke elite se hrane strahom od posljedica pobune, drugačijeg mišljenja ili borbe protiv sistema“, rekla je Korajlić.
Ipak, ona smatra da bi veći angažman građana bio moguć kada bi ljudi jasnije vidjeli konkretne koristi evropskog procesa.
„Kada bi građani vidjeli šta je važno za njih, koje su konkretne koristi od cijelog procesa, pritisak na institucije bio bi snažniji. Evropske integracije su jedino što može osigurati stabilnost, bezbjednost i zaštitu“, poručila je Korajlić.
Kao primjer većeg građanskog angažmana navela je ekološka pitanja, gdje se građani sve češće uključuju jer prepoznaju konkretnu opasnost ili direktnu korist za sebe i svoju zajednicu.
Učesnici drugog panela, pod nazivom „Regionalna saradnja i bezbjednost“, razgovarali su o tome da li su kultura dijaloga, regionalna saradnja i dobrosusjedski odnosi stvarna težnja svih država regiona, ili samo formalni dio evropske retorike.
U panelu su učestvovali Amer Kapetanović, generalni sekretar Vijeća za regionalnu saradnju, Aleksandar Savanović, univerzitetski profesor iz Banjaluke, i Daliborka Uljarević, izvršna direktorica Centra za građansko obrazovanje iz Podgorice. Panel je moderirao Branko Nešković.
Daliborka Uljarević ocijenila je da se o regionalnoj saradnji često govori kao o tehničkom preduslovu za napredak u evropskim integracijama, ali da je ona mnogo više od toga.
„Regionalna saradnja nije samo jedan kriterijum, ona je test zrelosti naših društava“, rekla je Uljarević.
Ona je upozorila da stabilne demokratije ne mogu postojati ukoliko se istovremeno sukobi iz prošlosti održavaju kao politički kapital.
„Ne možemo očekivati snažniju ekonomsku saradnju ako naše političke strukture proizvode nepovjerenje. Ne možemo govoriti o zajedničkoj budućnosti ako se i dalje suočavamo sa revizionizmom istorije i međusobnim optuživanjima“, istakla je Uljarević.
Govoreći o evropskom putu Crne Gore, ona je podsjetila da se Crna Gora percipira kao najnapredniji kandidat za članstvo u EU, ali je upozorila da ni geopolitički zamah ne smije biti predstavljen kao zamjena za suštinske promjene.
„Ne radi se samo o zatvaranju poglavlja, oslobađanju sredstava iz Plana rasta ili usvajanju zakona. Potrebne su promjene u upravljanju zemljom, promjene u političkoj kulturi i posljedično promjene u kvalitetu života građana“, rekla je Uljarević.
Ona je dodala da postoji nada da bi Crna Gora u narednih nekoliko godina mogla postati članica EU, ali ne zato što EU želi da prikaže politiku proširenja živom, već zato što bi taj napredak morao biti zasnovan na stvarnim reformama i konkretnim koristima za građane.
Zaključak banjalučkog foruma bio je da je Bosna i Hercegovina u protekloj deceniji propustila mnogo prilika, ali da evropski put još uvijek ima snažan potencijal ukoliko se iz sfere političkih deklaracija vrati u prostor konkretnih reformi, vladavine prava, funkcionalnih institucija, regionalne saradnje i boljeg života građana.
Poruka učesnika bila je jasna: geopolitički interes Evropske unije za region može otvoriti vrata, ali kroz ta vrata Bosna i Hercegovina mora proći vlastitim radom, kompromisom i reformama.