Evropsko buđenje pred digitalnim rizicima
Godinama su upozorenja iz Pariza i Brisela o potrebi veće tehnološke nezavisnosti Evrope nailazila na otpor zagovornika slobodnog tržišta. Međutim, potezi američkog predsjednika Donalda Trampa promijenili su percepciju mnogih evropskih vlada, koje sada sve jasnije vide oslanjanje na američku tehnologiju kao potencijalnu bezbjednosnu i političku ranjivost.
Evropska komisija će ove sedmice predstaviti paket mjera za jačanje tehnološkog suvereniteta, s ciljem smanjenja zavisnosti od stranih kompanija u ključnim digitalnim sektorima.
Tehnologija kao sredstvo moći
Prema mišljenju brojnih evropskih stručnjaka, tehnologija više nije samo ekonomska roba već instrument političkog uticaja i geopolitičke moći.
Sebastijano Toffaleti iz Evropskog saveza digitalnih malih i srednjih preduzeća ističe da je Evropa konačno shvatila koliko je važno posjedovati vlastite digitalne kapacitete.
Nekada su zemlje poput Holandije i Danske odbacivale francuske prijedloge da se osjetljivi evropski podaci udalje od američkih servera, smatrajući ih protekcionističkim potezima. Danas se isti prijedlozi posmatraju kao pitanje strateške bezbjednosti.
Bajdenov potez kao prvo upozorenje
Prvi ozbiljan signal za uzbunu, prema riječima holandskog evroparlamentarca Barta Gruthuisa, stigao je još za vrijeme administracije Džoa Bajdena.
Neposredno prije odlaska sa funkcije, Bajden je uveo ograničenja na izvoz naprednih čipova za vještačku inteligenciju prema pojedinim evropskim zemljama. Taj potez je kod dijela evropskih političara probudio strah da bi kontinent mogao postati potpuno zavisan od američkih AI tehnologija.
Tramp pokazao koliko je Evropa ranjiva
Dolaskom Trampa na vlast, evropski strahovi dodatno su pojačani. Posebnu pažnju izazvale su američke sankcije protiv zvaničnika Međunarodnog krivičnog suda nakon izdavanja naloga za hapšenje izraelskog premijera zbog navodnih ratnih zločina u Gazi.
Zbog sankcija, pojedini zvaničnici ostali su bez pristupa važnim američkim platnim sistemima poput Vise i Mastercarda, kao i uslugama velikih digitalnih kompanija.
Za mnoge evropske političare to je bio dokaz koliko snažan uticaj Vašington može ostvariti kroz tehnološku infrastrukturu koju kontrolišu američke firme.
Grenland promijenio stav Danske
Dodatni preokret dogodio se nakon Trampovih prijetnji preuzimanjem Grenlanda, autonomne teritorije unutar Kraljevine Danske.
Danska, koja je tradicionalno podržavala otvoreno tržište digitalnih usluga, počela je preispitivati svoj stav. Danski zvaničnici priznaju da su međunarodne okolnosti i geopolitičke tenzije natjerale Kopenhagen da ozbiljnije razmotri pitanje digitalne samostalnosti.
Sličan zaokret primjetan je širom Evrope, gdje se tehnološka politika sve više povezuje sa nacionalnom bezbjednošću.
Novi evropski plan za tehnološku suverenost
Iako Evropska komisija želi smanjiti zavisnost od stranih tehnoloških kompanija, ne planira radikalno prekidanje saradnje sa američkim firmama.
Predložene mjere fokusiraju se na:
- privlačenje privatnih investicija u evropsku tehnologiju;
- razvoj rješenja otvorenog koda;
- jačanje domaće proizvodnje čipova;
- procjenu rizika od zavisnosti u strateškim sektorima.
Komisija će imati ovlašćenja da procjenjuje da li se određenim državama može vjerovati kada je riječ o snabdijevanju ključnim tehnologijama, ali će nacionalne vlade i dalje imati značajnu ulogu u donošenju konačnih odluka.
Balans između nezavisnosti i saradnje
Uprkos sve glasnijim pozivima na tehnološku samostalnost, Brisel nastoji izbjeći otvoreni sukob sa Vašingtonom. Evropska komisija naglašava da tehnološki suverenitet ne znači izolaciju, protekcionizam niti prekid saradnje sa partnerima.
Istovremeno, EU razmatra priključenje inicijativi „Pax Silica“, američkom savezu usmjerenom na zaštitu lanaca snabdijevanja za vještačku inteligenciju.
Tramp kao neočekivani pokretač promjena
Paradoksalno, upravo je Donald Tramp postao jedan od glavnih razloga zbog kojih Evropa danas ozbiljnije nego ikada govori o digitalnoj nezavisnosti.
Njegova nepredvidiva politika, prijetnje saveznicima i spremnost da koristi ekonomsku i tehnološku moć SAD-a kao političko sredstvo uvjerili su mnoge evropske lidere da je smanjenje tehnološke zavisnosti postalo strateški prioritet.
Ipak, iako je dao snažan podsticaj evropskim planovima za tehnološku suverenost, Tramp je istovremeno natjerao Brisel da veoma pažljivo balansira između težnje za većom nezavisnošću i potrebe za očuvanjem partnerstva sa Sjedinjenim Američkim Državama.