Privremeno korištenje novog mosta i graničnog prelaza kod Gradiške pokazalo je na veoma transparentan način ono na šta stručna javnost i privredni sektor godinama upozoravaju – Bosni i Hercegovini nisu potrebna parcijalna rješenja, već funkcionalna mreža BIP graničnih prelaza koja može odgovoriti stvarnim potrebama privrede i međunarodnih lanaca snabdijevanja.
U logistici ne postoje čarobne formule. Kapaciteti, vrijeme obrade i organizacija procesa predstavljaju osnovu svakog logističkog sistema. Kada stvarni robni tokovi premaše raspoložive infrastrukturne kapacitete, posljedica su zadržavanja, kolone, povećani troškovi i smanjena konkurentnost privrede.
Novi granični prelaz kod Gradiške raspolaže sa približno 140 parking mjesta za teretna vozila, što predstavlja njegov realni kapacitet prihvata vozila u jednom trenutku. Ukupan broj obrađenih vozila tokom dana zavisi od organizacije rada, trajanja kontrola, nivoa digitalizacije, koordinacije svih službi i primjene pojednostavljenih procedura. Međutim, bez obzira na stepen efikasnosti, infrastruktura ne može preko noći povećati kapacitet sa 140 na nekoliko stotina dodatnih mjesta za prihvat vozila. Kada broj pristiglih kamiona premaši raspoložive kapacitete, vozila ostaju u režimu čekanja, a kolone se neizbježno formiraju izvan graničnog prelaza.
Zbog toga je pogrešno očekivati da jedan granični prelaz može dugoročno preuzeti opterećenje većine robnih tokova Bosne i Hercegovine. Rješenje nije koncentracija saobraćaja na jednoj lokaciji, već njegova planska redistribucija kroz više funkcionalnih BIP graničnih prelaza.
Konzorcijum Logistika Bosne i Hercegovine već duže vrijeme ukazuje da su Bosni i Hercegovini potrebna najmanje četiri do pet potpuno operativnih BIP graničnih prelaza. Pored Gradiške, neophodno je ubrzati aktivnosti na uspostavljanju i punoj funkcionalnosti prelaza Svilaj, Izačić, Novi Grad i Kamensko, uz dalje unapređenje kapaciteta Bijače i drugih međunarodnih graničnih prelaza.
Poseban značaj ima aktiviranje graničnog prelaza Svilaj na Koridoru Vc, koji predstavlja jednu od najvažnijih saobraćajnih veza Bosne i Hercegovine sa Evropskom unijom. Ukoliko do planiranih rokova budu stvoreni uslovi za njegov puni operativni rad, zajedno sa ostalim BIP lokacijama, Bosna i Hercegovina će dobiti mogućnost ravnomjernije raspodjele teretnog saobraćaja i značajno smanjenje opterećenja na pojedinačnim prelazima.
Istovremeno, treba istaći da je pohvalno što su nadležne institucije pokrenule procese uspostavljanja novih kapaciteta i pokazale spremnost da traže operativna rješenja. Pozitivnim ocjenjujemo i aktivnosti Uprave za indirektno oporezivanje Bosne i Hercegovine na produženju radnog vremena i unapređenju organizacije rada. Takve mjere mogu dati značajne rezultate, posebno ukoliko budu praćene mjerenjem performansi zajedničkih kontrola (JCI), pojednostavljenjem procedura, boljom koordinacijom carinskih, inspekcijskih i policijskih službi, kao i aktivnim uključivanjem špediterskog i transportnog sektora.
Važno je naglasiti da nijedan službenik, ma koliko profesionalan i efikasan bio, ne može administrativnim mjerama stvoriti dodatnih 500 ili 600 parking mjesta. Upravo zbog toga pitanje graničnih prelaza nije samo organizaciono, već prvenstveno infrastrukturno i strateško pitanje razvoja Bosne i Hercegovine.
Jednako važna je puna implementacija NCTS sistema, digitalizacija transportnih i carinskih procedura, te uspostavljanje interoperabilnih informacionih sistema između svih učesnika u lancu snabdijevanja. Digitalni alati mogu značajno ubrzati obradu pošiljaka i smanjiti administrativna opterećenja, ali ni oni ne mogu zamijeniti nedostajuće infrastrukturne kapacitete.
Konzorcijum Logistika Bosne i Hercegovine podržava nastavak svih aktivnosti koje vode efikasnijim graničnim procedurama i snažno insistira da se iskoristi postojeća pozitivna saradnja i kooperacija sa Republikom Hrvatskom. Interes obje države jeste nesmetan protok robe, jačanje privredne saradnje i konkurentni lanci snabdijevanja. Upravo zato sada treba iskoristiti vrijeme za zajedničko planiranje, koordinaciju i operativna rješenja koja će donijeti dugoročne koristi privredi sa obje strane granice.
Bosna i Hercegovina ima izuzetno povoljan geostrateški položaj između srednje Evrope, Jadrana i Zapadnog Balkana. Ukoliko uz modernu infrastrukturu unaprijedi organizaciju rada državnih službi, digitalizaciju procedura i funkcionalnost graničnih prelaza, može postati značajan tranzitni i logistički koridor za regionalne i međunarodne robne tokove. Posebno je značajna mogućnost privlačenja tranzitnih tokova između Turske, zemalja Evropske unije i Crne Gore, gdje kombinovani i intermodalni transport mogu predstavljati dodatnu konkurentsku prednost.
Zbog toga je neophodno posmatrati razvoj BIP graničnih prelaza kao investiciju u konkurentnost domaće ekonomije. Pet funkcionalnih BIP prelaza nisu luksuz niti administrativni zahtjev. Oni predstavljaju minimalan preduslov za efikasne lance snabdijevanja, brži protok roba, niže logističke troškove i snažnije uključivanje Bosne i Hercegovine u evropske i regionalne transportne tokove.